INIWASAN KO ANG OSPITAL KUNG SAAN NAGTATRABAHO ANG EX KONG BIGLA AKONG INIWAN—PERO SA ARAW NG PANGANGANAK KO, SIYA MISMO ANG DOKTOR NA NAGSALBA AT NAGPALUWAL SA ANAK NAMIN.

Bahagi 1

“Dalhin ninyo ako kahit saan—huwag lang sa St. Gabriel.”

Iyon ang paul-ulit kong sinabi habang pinipilit kong pigilan ang dugong bumabasa sa kumot. Tatlong araw pa bago ang takdang panganganak ko, pero wala akong maramdamang normal na paghilab. Sa halip, isang mainit na agos ang biglang dumaloy sa pagitan ng mga hita ko.

Nang makita ni Mama ang pulang mantsa sa kama, halos mawalan siya ng lakas sa mga tuhod.

“Tumawag ka ng ambulansiya,” sabi ko, kahit nanginginig na ang boses ko. “Sabihin mong sa Mabini Medical Center ako dadalhin.”

Matagal ko nang pinag-isipan kung saan ako manganganak. Nang kulitin ako ni Mama na pumili ng ospital, isa-isa kong sinaliksik ang mga maternity ward sa buong Quezon City.

Hindi maaari ang St. Gabriel Medical Center.

Doon nagtatrabaho si Dr. Adrian Lim.

Ang lalaking minahal ko sa loob ng tatlong taon. Ang lalaking ilang buwan na ang nakalipas ay bigla na lamang nawala nang walang paliwanag, walang maayos na paalam, at walang pagkakataong marinig ko kung bakit napakadali para sa kanyang talikuran ang lahat ng pinagsamahan namin.

Kaya pinili ko ang Mabini Medical Center. Medyo malayo iyon sa bahay, pero handa akong tiisin ang biyahe basta hindi ko siya makikita.

Dalawang buwan bago ang takdang araw ng panganganak ko, nakahanda na ang bag ko. Naroon ang mga damit ng sanggol, lampin, kumot, medical records, at mga resulta ng prenatal checkup. Pamilyar na sa akin ang mga nurse sa Mabini dahil lagi akong mag-isang pumupunta.

“Ma’am Mara, mag-isa na naman po kayo?” tanong sa akin minsan ng isang nurse. “Wala po bang sasama sa inyong asawa?”

“Wala akong asawa,” sagot ko.

Napatingin siya sa form ko. Sa marital status, malinaw na nakasulat ang salitang “single.” Hindi na siya nagtanong pa, ngunit nakita ko ang awa sa kanyang mga mata.

Ang takdang araw ko ay Marso 18.

Alas-tres ng madaling-araw noong Marso 15, nagising ako dahil may kakaiba sa tiyan ko. Hindi iyon ang sakit na itinuro sa birthing class. Wala ring regular na paghilab. Parang may biglang pumutok sa loob ko, kasunod ang mainit at tuloy-tuloy na agos.

Nang hawakan ko ang sapin, dugo ang dumikit sa palad ko.

“Mama!”

Sa kabilang silid natutulog si Mama, ngunit isang tawag ko lamang ay tumakbo na siya papasok. Nang makita niya ang dugo sa kama, napahawak siya sa dingding.

“Ambulansiya! Tatawag ako ng ambulansiya!”

Nanginginig ang mga daliri niya habang inilalagay sa speaker ang tawag. Ibinigay niya ang aming address at sinabi ang kalagayan ko. May ipinaliwanag ang dispatcher sa kabilang linya, at unti-unting namutla ang mukha ni Mama.

Pagkababa niya ng tawag, hindi niya agad ako matingnan.

“Anak, nasa ibang emergency ang mga ambulansiya ng Mabini. Ang pinakamalapit na available ay mula sa St. Gabriel.”

“Hindi ako pupunta roon.”

“Mara, tingnan mo kung gaano karami ang dugo mo!”

Humawak ako sa gilid ng kama at pilit na umupo. Gusto kong sabihin kay Mama na tatawag na lamang kami ng taxi o maghihintay ng ibang ambulansiya. Ngunit biglang umikot ang paligid. Nawala ang lakas ng mga braso ko at bumagsak akong muli sa kama.

Putol-putol na lamang ang sumunod kong naalala.

Ang sirena ng ambulansiya. Ang malamig na hangin sa balat ko. Ang pagyanig ng stretcher habang mabilis nila akong itinutulak. Ang boses ni Mama na paulit-ulit na tinatawag ang pangalan ko.

“Mara, anak, huwag kang pipikit. Naririnig mo ba ako?”

Sinubukan kong sumagot, pero wala akong lakas.

Sunod-sunod na dumaan sa ibabaw ko ang mga ilaw sa pasilyo ng ospital. May mga yabag na nagmamadali, tunog ng bakal na gulong, at mga boses na nagbibigay ng utos.

“Malakas ang pagdurugo!”

“Posibleng placental abruption. Ihanda ang operating room!”

“Nasaan ang doktor na naka-duty?”

“Tawagin ninyo si Dr. Lim! Bilisan ninyo!”

Sa kabila ng hilo, parang biglang naging malinaw ang pangalan.

Dr. Lim.

Gusto kong sabihin na huwag siya. Kahit sinong doktor, huwag lamang siya. Ngunit nang ibuka ko ang bibig ko, mahinang paghinga lamang ang lumabas.

Bumukas ang pinto ng operating room. Tinamaan ako ng puting liwanag mula sa surgical lamp. Napapikit ako sa silaw, saka dahan-dahang dumilat nang marinig ko ang mga yabag na papalapit.

Isang lalaking nakasuot ng surgical scrubs ang pumasok.

Huminto siya sa tabi ng operating table at yumuko upang tingnan ang mukha ko.

Isang segundo lamang nagtagpo ang mga mata namin, ngunit sapat na iyon para makilala ko siya. Ang mga matang iyon ang tinitigan ko sa loob ng tatlong taon. Kahit sa panaginip, hindi ko maaaring mapagkamalan.

Si Adrian.

Wala akong nakitang pagkabigla sa mukha niya. Walang galit, awa, o pagsisisi. Sandali lamang nanatili sa akin ang tingin niya bago siya tumalikod, naghugas ng kamay, nagsuot ng guwantes, at pumuwesto sa tabi ng operating table.

“Blood pressure?”

“Ninety over sixty, Doctor. Bumababa pa.”

“Ihanda ang dugo. Bilisan ang IV fluids.”

Kalmado ang boses niya. Nakakatakot ang pagiging kalmado niya, na para bang isa lamang akong pangkaraniwang pasyente at hindi ang babaeng iniwan niya nang walang paliwanag.

Sumakit nang husto ang tiyan ko. Kinagat ko ang labi ko upang hindi mapasigaw. Sa bawat paghinga, pakiramdam ko ay lumulubog ako sa madilim na lugar na hindi ko kayang labanan.

Hindi ko alam kung gaano katagal ang lumipas.

Hanggang sa isang malakas na iyak ang pumunit sa katahimikan.

Iyak ng isang sanggol.

Maliwanag, malakas, at punong-puno ng buhay.

Dumaan sa gilid ko ang nurse na may kargang maliit na sanggol na balot sa puting kumot. “Baby girl, tatlong kilo at isang daang gramo.”

Biglang umagos ang luha ko. Sa kabila ng lahat ng takot at dugo, buhay ang anak ko.

Sa kabilang bahagi ng silid, hawak ni Adrian ang bolpen habang isinusulat ang detalye ng operasyon. Hindi siya tumingin sa akin nang magtanong siya sa nurse.

“Pangalan ng ama?”

Binuksan ng nurse ang prenatal folder na dala ni Mama at tiningnan ang registration form.

“Adrian Lim.”

Tumigil ang lahat.

Nalaglag ang bolpen mula sa kamay niya. Dalawang beses itong tumalbog sa sahig bago tuluyang huminto.

Lahat ng nasa operating room ay napatingin sa kanya.

Yumuko siya, pinulot ang bolpen, at ipinagpatuloy ang pagsusulat na para bang walang nangyari. Ngunit nakita ko ang panginginig ng kanyang mga daliri.

Ipinikit ko ang mga mata ko.

Ang katotohanang ilang buwan kong itinago ay nakarating din sa kanya sa pinakamasakit na paraan.

Nagising ako dahil sa gutom. Pagdilat ko, puting kisame ng private ward ang bumungad sa akin. Regular ang tunog ng monitor sa tabi ng kama, at mabigat ang kamay kong may nakakabit na suwero.

Nakatulog si Mama sa upuang katabi ko, nakasandal ang ulo sa dingding. Sa paanan ng kama, naroon ang maliit na bassinet. Mahimbing na natutulog ang anak ko, balot sa malinis na lampin.

Dahan-dahan akong huminga. Masakit ang tahi sa tiyan ko, pero nang makita kong ligtas ang anak ko, gumaan ang dibdib ko.

Biglang bumukas ang pinto.

Nagising si Mama sa tunog. Nang makita niya ang taong nasa bungad, agad na nagbago ang mukha niya.

Nakatayo roon si Adrian, suot ang puting coat at employee ID ng ospital. May hawak siyang makapal na medical chart. Una niyang tiningnan si Mama, saka niya ibinaling ang mga mata sa akin at sa duyan sa paanan ng kama.

Sa unang pagkakataon matapos niya akong iwan, wala na siyang lugar na mapagtataguan sa katotohanan.

Bahagi 2

Tumingin si Mama kay Adrian—isang tinging punong-puno ng galit, pagtataka, at labis na paniningil.

“Napakagaling mo namang magpakita,” malamig na sabi ni Mama habang tumatayo. “Matapos mong iwan ang anak ko na parang basahan nang malaman mong buntis siya, ngayon babalik ka rito na mukhang nagaalalang doktor?”

Mabilis na nagbago ang reaksyon sa mukha ni Adrian. Nanlaki ang kanyang mga mata at napatingin siya sa akin. “Ano? Anong sinabi mo, Tita? Iniiwan dahil buntis?”

“Huwag ka nang magpanggap, Adrian!” sigaw ni Mama. “Noong sabihin ni Mara sa ‘yo na delay siya, kinabukasan din ay hindi ka na nagpakita! Pinatay mo ang telepono mo, lumipat ka ng tirahan, at hinayaan mo kaming magdusa!”

Kumunot ang noo ni Adrian. Unti-unting napalitan ng labis na pagkalito ang kanyang mukha. Dahan-dahan niyang ibinaba ang chart sa desk at humakbang papalapit.

“Mara… hindi ko alam na buntis ka,” mahinang boses niyang sabi, panginginig ang bawat salita. “Noong huling gabi na nagkausap tayo, sinabi mo lang na may sakit ka at kailangan mo ng espasyo. Nasaan ang sinasabi mong sinabi mo sa akin?”

Nagkatinginan kami ni Mama. “Ipinadala ko ang pregnancy test at sulat sa condo mo noong araw na ‘yon, Adrian. Ibinigay ko sa mismong guard ninyo dahil wala ka roon!”

Bahagyang napapikit si Adrian at napawak sa kanyang ulo. Isang napakabigat na buntong-hininga ang lumabas sa kanyang dibdib.

“Ang condo na ‘yon…” bulong niya. “Gabi bago iyon, inatake sa puso ang tatay ko sa probinsya. Mabilis akong umuwi para asikasuhin ang operasyon niya. Wala ako sa Maynila sa loob ng dalawang buwan. Nang bumalik ako para kuhanin ang mga gamit ko dahil ibinenta ko na ang condo para pambayad sa ospital ng tatay ko… sinabi ng guard na wala namang naiwan para sa akin.”

Natigilan ako. Napatingin ako kay Mama na tila nawalan din ng sasabihin.

Ipinagpatuloy ni Adrian ang pagpapaliwanag, may mga luhang nagsisimulang gumawa ng bakas sa kanyang mga pisngi. “Sinubukan kitang tawagan pagbalik ko, Mara. Pero nakapalit ka na ng numero. Pumunta ako sa bahay ninyo, pero sabi ng mga kapitbahay ay naglipat-bahay na kayo. Akala ko… akala ko ayaw mo na sa akin dahil bigla akong nawala nang walang paalam noong gabi na ‘yon. Hindi ko alam na may dinadala ka palang anak natin.”

Tumingin siya sa maliit na bassinet sa paanan ng aking kama. Lumapit siya roon nang dahan-dahan, na para bang natatakot na baka maglaho ang sanggol kapag mabilis siyang gumalaw. YUMUKO SIYA AT PINAGMASDAN ANG ANGKAN NG KANYANG DUGO AT LAMAN.

Nang marahan niyang hawakan ang maliit na kamay ng sanggol gamit ang kanyang hintuturo, pumatak ang luha niya sa maliit na kumot nito.

“Patawarin mo ako, Mara…” mahina niyang sambit habang nakatitig sa anak namin. “Patawarin mo ako kung wala ako noong mga panahong kailangan mo ako. Patawarin mo ako sa lahat ng sakit na naiparamdam ko sa ‘yo.”

Tumingin siya sa akin. Wala na ang malamig at propesyonal na doktor na pumasok sa operating room kanina. Ang nakatayo na ngayon sa harap ko ay ang lalaking minahal ko—ang lalaking nasaktan din ng mga pagkakataon at maling akala.

“Nagsimula ang buhay ng anak natin sa loob ng operating room na ito dahil hindi ko hahayaang mawala kayo sa akin,” sabi ni Adrian. “Hindi ko man naibalik ang mga buwan na wala ako, pero pangako, simula ngayong araw… hindi na ako muling mawawala.”

Lumabas muna si Mama sa silid upang bigyan kami ng pagkakataong mag-usap, kahit bakas pa rin sa mukha nito ang gulat sa nalamang katotohanan.

Tumingin ako kay Adrian habang hawak niya ang aming anak. Alam kong hindi agad-agad mabubura ng paliwanag ang mga buwan ng pag-iisa, takot, at sakit na pinagdaanan ko. Ang sugat sa puso ay hindi tulad ng tahi sa aking tiyan na madaling maghihilom.

Ngunit habang pinagmamasdan ko siyang maging ama sa unang pagkakataon, naisip ko: pilit ko mang iniwasan ang ospital kung saan siya nagtatrabaho, tadhana na mismo ang gumawa ng paraan upang maayos ang lahat.

May mga sugat na kailangang gamutin, at may mga pagkakamaling kailangang ituwid. Hindi man magiging mabilis ang proseso ng pagpapatawad, sapat na ang araw na ito para magsimula kaming muli—hindi na lang bilang dalawang taong nagkasakitan, kundi bilang mga magulang ng aming anak.