Itinapon Ako ng Sarili Kong Ama sa Probinsya Dahil “Pabigat” Daw Ako—Hanggang Isang Tatlong-Paang Palaka ang Sumigaw na Ako ang Magliligtas sa Isang Milyonaryo Bago Lumubog ang Bangka Niya

 

“Wala kang ibang alam kundi humingi ng pera. Pabigat ka sa buhay ko.”

Iyon ang huling sinabi ng sarili kong ama bago niya ako iniwan sa bahay ng tiyahin ko sa isang liblib na baryo sa Quezon.

Pitong taong gulang lang ako noon.

Makalipas ang isang taon, habang naglalaba ako sa tabing-ilog, may tumalon na tatlong-paang palaka sa aking bilao at biglang sumigaw—

“HOY! HUWAG MO AKONG ITAPON! AKO ANG DIYOS NG KAYAMANAN!”

Nalaglag ko ang damit na hawak ko.

Tumingin ako sa paligid.

Walang ibang tao.

“Palaka… nagsasalita ka?”

“Palaka ang mukha mo!” galit nitong sagot. “Tumingin ka sa pantalan! Nakikita mo ba iyong matabang lalaking puro ginto ang suot?”

Napalingon ako.

May lalaking nasa singkuwenta ang edad na naglalakad patungo sa isang malaking bangka. Makapal ang gintong kuwintas niya, tatlo ang singsing sa isang kamay, at may dalawang lalaking nakaitim na sumusunod sa kanya.

“Pigilan mo siya!” sigaw ng palaka.

“Bakit?”

“Binutasan ang ilalim ng bangkang sasakyan niya. Kapag umalis iyan sa pantalan, lulubog sila!”

Hindi ako gumalaw.

Gutóm ako.

Pagod ako.

At ang tanging bilin ni Tiya Tess tuwing lumalabas ako ay huwag makialam sa problema ng ibang tao.

Parang nabasa ng palaka ang isip ko.

“Kapag nailigtas mo ang matabang iyan, sigurado akong pakakainin ka niya!”

Napakurap ako.

“May karne?”

“Marami!”

Tumakbo ako.

Diretso sa pantalan.

Nang aakyat na ang lalaki sa bangka, hinablot ko ang manggas niya.

“Sir! Huwag po kayong sumakay!”

Agad akong hinarangan ng bodyguard.

“Umalis ka rito, bata.”

Napaatras ako.

Pero sinipa ng palaka ang palad ko.

“Sabihin mo!”

Kaya nilakasan ko ang loob ko.

“May butas po sa ilalim ng bangka. Sabi ng Diyos ng Kayamanan, kapag umalis kayo, lulubog po kayo.”

Natahimik ang lahat.

Pagkatapos ay tumawa ang may-ari ng bangka.

“Loko-lokong bata! Sinong nagturo sa iyo niyan?”

Nagdilim ang mukha ng bodyguard.

“Boss, paalisin na natin.”

Ngunit ang matabang lalaki ay hindi tumawa.

Nakatingin siya sa palakang hawak ko.

“Bata,” mahinang sabi niya, “kanina ba… tatlong beses akong tinawag ng palakang iyan?”

Hindi ko alam kung ano ang ibig niyang sabihin.

Ang alam ko lang, bago ako tumakbo, tatlong beses ngang kumokak ang palaka habang nakatingin sa kanya.

Tumango ako.

“Opo.”

Biglang nag-iba ang mukha ng lalaki.

“Ayos. Ruel, magpasuri ka sa ilalim ng bangka.”

“Boss?”

“Ngayon.”

Namula sa galit ang may-ari ng bangka.

“Nag-aaksaya kayo ng oras! Maayos ang bangka ko!”

Hindi siya pinansin ng lalaki.

Sa halip, kumuha siya ng isang dakot na milk candy mula sa loob ng sasakyan at iniabot sa akin.

“Hintayin mo ako rito.”

Hindi pa ako nakakita ng ganoon karaming kendi.

Maingat kong binuksan ang isa.

Nang kumalat ang tamis sa bibig ko, hindi ko napigilang ngumiti.

Umirap ang palaka.

“Walang ambisyon. Kendi lang, nabili ka na.”

Wala pang sampung minuto nang may sumigaw mula sa tubig.

“Sir! May hiwa sa ilalim!”

Kasabay noon, biglang kumiling ang bangka.

May tubig na mabilis na pumasok sa katawan nito.

Sa harap naming lahat, unti-unting lumubog ang sasakyang dapat sana’y kinalululanan ng lalaki.

Namutla siya.

Tumakbo ang may-ari ng bangka pero agad siyang dinakma ng mga bodyguard.

Samantala, ang lalaking punô ng ginto ay lumapit sa akin.

Akala ko papagalitan niya ako.

Sa sobrang takot, nabitawan ko ang kendi.

Pero bigla siyang yumuko at hinawakan ang dalawang kamay ko.

“Batang ito…”

Nanginginig ang boses niya.

“Iniligtas mo ang buhay ko.”

Nalaman kong ang pangalan niya ay Don Isko Villareal, may-ari ng mga warehouse, resort at trucking company sa Southern Luzon.

Dinala niya ako sa pinakamagarang restaurant sa bayan.

Halos hindi ako makahinga nang makita ko ang mesa.

Lechon kawali.

Kare-kare.

Hipon.

Crispy pata.

May malaking alimango pa.

Pero itinago ko ang dalawang kamay ko sa ilalim ng mesa.

Hindi ako sanay kumain kasama ng matatanda.

Sa bahay nina Tiya Tess, tira-tirang kanin lang ang para sa akin.

Kapag umupo ako sa hapag nang hindi inuutusan, pinapalo ang kamay ko.

Napansin iyon ni Don Isko.

Kumuha siya ng malaking piraso ng lechon at inilagay sa plato ko.

“Kumain ka.”

Hindi ako gumalaw.

“Hindi po ba kayo magagalit?”

Napakunot ang noo niya.

“Bakit ako magagalit dahil kumakain ang isang bata?”

Doon ko lang dahan-dahang isinubo ang karne.

Napapikit ako.

Napakasarap.

Parang gusto kong umiyak.

Sa tabi ng plato ko, nakatitig ang palaka sa gintong singsing ni Don Isko.

“Sabihin mo sa matabang iyan, may malaking problema pa siyang paparating.”

Natigil ako.

“Ano?”

“Ang asawa niya, may ibang lalaki. At plano nilang ibenta nang palugi ang lupa niya sa silangan ng bayan sa isang kakumpitensya.”

Kinabahan ako.

Pero sinabi ko pa rin.

“Sir… sabi po ng Diyos ng Kayamanan, mag-ingat daw po kayo sa asawa ninyo. May balak daw pong ibenta ang lupa ninyo… at may iba raw po siyang lalaki.”

Nalaglag ang kutsara ni Don Isko.

Agad siyang tumawag.

“Attorney Reyes, ipahinto mo lahat ng transaksyon sa Lucena property.”

Sumunod na tawag.

“Ruel, ipasuri mo kung sino ang kasama ni Celina ngayon.”

Makalipas ang dalawampung minuto, tumawag ang isang tao.

Hindi ko narinig ang lahat.

Pero nakita kong unti-unting namutla si Don Isko.

Totoo ang sinabi ng palaka.

Tahimik niyang hinubad ang isa niyang gintong singsing at inilagay sa mesa.

“Para sa Diyos ng Kayamanan.”

Agad niyakap ng palaka ang singsing.

“May modo rin pala ang mataba.”

Pagkatapos kong mabusog, tinanong ako ni Don Isko.

“Ano ang pangalan mo?”

“Maya po.”

“Buong pangalan?”

“Maya de Vera.”

“Nasaan ang mga magulang mo?”

Bumaba ang tingin ko sa sapatos kong butas na ang harapan.

“Iniwan po ako ni Papa rito.”

“Bakit?”

Hindi ako sumagot.

Hindi ko kayang ulitin ang sinabi niyang pabigat ako.

Marahang nagsalita si Don Isko.

“Kung gusto mo, ihahatid kita sa bahay. Gusto kong makilala ang nag-aalaga sa iyo.”

Nanlamig ang katawan ko.

“Sir, huwag po.”

Pero huli na.

Mula sa pintuan ng restaurant, may isang babae ang pasigaw na nagsalita.

“MAYA!”

Napalingon ako.

Naroon si Tiya Tess.

Katabi niya si Tito Nanding.

At sa likuran nila, may isang lalaking isang taon ko nang hindi nakikita.

Ang sarili kong ama.

Si Renato de Vera.

Hindi niya ako niyakap.

Hindi niya man lang tinanong kung kumusta ako.

Ang una niyang ginawa ay tumingin sa gintong singsing na yakap ng palaka.

Pagkatapos ay tumingin siya kay Don Isko.

At ngumiti.

“Anak ko iyan.”

Humakbang siya palapit.

“Kung gusto ninyong isama ang bata…”

Iniunat niya ang palad niya.

“Magbayad kayo sa akin ng ₱5 milyon.”

PARTE2

Hindi nagsalita si Don Isko sa loob ng ilang segundo.

Nawala ang magiliw niyang mukha.

Ang lalaking kanina ay halos maiyak habang pinapakain ako ay biglang naging malamig ang mga mata.

“Magkano?” tanong niya.

Napangisi si Papa.

“Limang milyon. Mura na iyan para sa isang taong kasingyaman ninyo.”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko.

Isang taon niya akong hindi dinalaw.

Isang taon niya akong hindi tinawagan.

Pero nang marinig niyang kasama ko ang isang mayamang negosyante, bigla niya akong naalala.

Hinawakan ni Tiya Tess ang braso ko.

“Tara na. Ang kapal ng mukha mong umalis nang walang paalam.”

Napaatras ako.

Biglang kumokak nang malakas ang palaka.

“HUWAG KANG SASAMA!”

Napatingin ako rito.

Namumula ang mga mata nito sa galit.

“Sabihin mo sa mataba na huwag magbibigay kahit piso! Ang lalaking iyan ay may utang na mahigit dalawang milyong piso sa sugal!”

Nanlaki ang mata ko.

“Papa…”

“Ano?”

“Sabi ng Diyos ng Kayamanan… may utang ka raw sa sugal.”

Nawala ang ngiti ni Papa.

Halos kasabay noon, nag-vibrate ang telepono niya.

Nang makita niya ang pangalan sa screen, mabilis niya itong pinatay.

Napansin iyon ni Don Isko.

“Kaninong tawag iyon?”

“Wala kayong pakialam.”

Tumayo si Don Isko.

Hindi siya sumigaw.

Mas nakakatakot ang tahimik niyang boses.

“May pakialam ako kapag ang isang pitong taong gulang na bata ay binebenta sa harap ko na parang ari-arian.”

“Anak ko siya!”

“At kailan mo huling binigyan ng pagkain ang anak mo?”

Hindi sumagot si Papa.

Lumingon si Don Isko sa akin.

“Maya, kailan mo huling nakita ang tatay mo?”

“Isang taon na po.”

“May ipinapadala ba siyang pera?”

Umiling ako.

Biglang sumingit si Tiya Tess.

“Hindi naman libre ang pagpapalaki sa batang iyan! Kami ang nagpapakain—”

“Kaninang tanghali,” mahinang sabi ko, “tubig at kaning lamig lang po ang kinain ko.”

Tumahimik ang buong restaurant.

Napaatras si Tiya Tess.

Sa pagkakataong iyon, parang may nagbukas na pinto sa loob ko.

Isa-isa kong sinabi ang mga bagay na dati ay takot akong banggitin.

Na sa sahig ako natutulog.

Na kapag may bisita, ikinukulong ako sa likod dahil nakakahiya raw ang damit ko.

Na ako ang nag-iigib, naglalaba, nagsisibak ng kahoy at naglilinis ng kulungan ng baboy.

Na minsan, nilagnat ako nang dalawang araw pero pinapunta pa rin ako sa ilog dahil walang ibang maglalaba.

Hindi ko namalayang umiiyak na pala ako.

Hindi ako humahagulgol.

Tahimik lang na pumapatak ang luha.

“Sinabi po ni Papa na pabigat ako,” bulong ko. “Kaya siguro tama lang po iyon.”

Biglang hinampas ni Don Isko ang mesa.

“Hindi.”

Napatalon ako.

Pero hindi ako ang tinitingnan niya.

Si Papa.

“Walang pitong taong gulang na bata ang pabigat dahil kailangan niyang pakainin.”

Natahimik si Papa.

Pagkatapos ay tumawa siya.

“Ano ngayon? Kukunin ninyo siya? Sige. Bayaran ninyo ako.”

Nagsalita ulit ang palaka.

“Maya, tingnan mo ang bulsa ng pantalon niya.”

Napatingin ako.

“May papel,” sabi ng palaka. “Kasunduan iyan sa pinagkakautangan niya. Kapag hindi siya nakabayad bago matapos ang linggo, kukunin nila ang maliit na bahay na naiwan ng nanay mo.”

Nanigas ako.

Ang nanay ko ay namatay noong limang taong gulang ako.

Ang tanging alaala ko sa kanya ay isang maliit na bahay sa kabilang baryo, may puno ng mangga sa harap.

Akala ko pag-aari iyon ni Papa.

“Papa,” nanginginig kong sabi, “isinanla mo po ba ang bahay ni Mama?”

Namula siya.

“Tumahimik ka!”

Inabot niya ako.

Pero hinarangan siya ni Ruel.

Lumapit si Don Isko.

“Ano ang sinasangla mo?”

“Problema namin iyon.”

“Hindi na, kung ari-arian iyon ng batang iniwan mo.”

Tumawag si Don Isko sa abogado niya.

Sa loob ng isang oras, dumating si Attorney Reyes kasama ang kapitan ng barangay at isang social worker mula sa munisipyo.

Doon tuluyang gumuho ang kasinungalingan.

Ang maliit na bahay ay hindi pala pag-aari ni Papa.

Nasa pangalan iyon ng nanay ko, at nakasaad sa lumang dokumento na mapupunta iyon sa akin pagdating ko sa tamang edad.

Sinubukan ni Papa na gamitin iyon bilang kolateral sa isang pribadong utang.

Mas malala pa, may mga text message siyang nagsasabing kapag nakakuha siya ng pera mula kay Don Isko, pambabayad niya iyon sa mga pinagkakautangan niya.

Hindi niya ako binalikan dahil nami-miss niya ako.

Binalikan niya ako dahil nalaman niyang mayaman ang taong nakikinig sa akin.

Umiyak si Tiya Tess.

“Hindi namin alam na aabot sa ganito.”

Pero hindi na ako naniwala.

Nakikita ko pa rin ang kamay niyang humahampas sa akin kapag napaparami ang kaning kinukuha ko.

Nakikita ko pa rin si Tito Nanding na kumakain ng pritong manok habang sinasabihan akong uminom na lang ng sabaw.

Biglang nagsalita ang palaka.

“Maya.”

“Ano?”

“May isa pa akong sasabihin.”

Tiningnan nito si Don Isko.

“Sabihin mo sa mataba na hindi mo kailangan ng limang milyon.”

Nagulat ako.

“Bakit?”

“Dahil kung ibibigay niya iyon, iisipin mong may halaga ka lang kapag may presyo.”

Tahimik akong tumingin kay Don Isko.

“Sabi po niya… huwag ninyo akong bilhin.”

Parang may tumama sa kanya.

Lumuhod siya sa harap ko.

Hindi niya hinawakan ang kamay ko agad.

Parang hinihintay niyang payagan ko siya.

“Maya,” sabi niya, “walang bibili sa iyo.”

“Hindi ka paninda.”

“Hindi kita isasama dahil iniligtas mo ako.”

“Kung papayagan ng mga awtoridad at kung gusto mo, sisiguraduhin kong may ligtas kang lugar habang inaayos ang lahat. Papasok ka sa paaralan. Kakain ka nang tatlong beses sa isang araw. At walang mananakit sa iyo dahil lang nagutom ka.”

Tumingin ako sa plato.

May natitira pang isang pirasong lechon.

Hindi ko alam kung bakit, pero iyon ang nagpaiyak sa akin nang tuluyan.

Sa pitong taon kong buhay, ngayon lang may nagsabi sa aking normal lang na magutom.

Normal lang na kumain.

Normal lang na alagaan.

Kinuha ako pansamantala ng social worker habang iniimbestigahan ang kaso.

Hindi agad ako sumama kay Don Isko.

Hindi pala ganoon kadali ang buhay.

May mga papeles.

May hearings.

May mga taong paulit-ulit na nagtatanong kung saan ako natutulog, ano ang kinakain ko, at kung sino ang nananakit sa akin.

Pero sa bawat araw na lumipas, bumabalik si Don Isko.

Minsan may dalang ensaymada.

Minsan coloring book.

Minsan wala.

Umupo lang siya sa tapat ko at nakinig.

Samantala, bumagsak din ang sarili niyang mundo.

Napatunayang totoo ang sinabi ng palaka tungkol sa asawa niya.

May lihim na relasyon ito sa isa sa business partners niya at tinatangkang ibenta nang palugi ang lupa upang makinabang ang kabilang kumpanya.

Masakit iyon kay Don Isko.

Pero sa halip na magwala, inayos niya ang negosyo, pinrotektahan ang mga empleyado at nakipaghiwalay nang maayos.

“Akala ko pera ang pinakamahirap bantayan,” minsang sabi niya sa akin.

“Hindi pala. Tiwala.”

Pagkaraan ng ilang buwan, hindi na ako nakatira kina Tiya Tess.

Hindi na rin ako pinilit bumalik kay Papa.

Nasampahan siya ng mga kasong may kaugnayan sa pekeng dokumento at sa pagtatangkang gamitin ang bahay ni Mama bilang kolateral.

Hindi ko alam kung nagsisi siya.

Minsan, pinadalhan niya ako ng sulat.

Tatlong pahina iyon.

Maraming paliwanag.

Maraming dahilan.

Sa huling bahagi, nakasulat:

“Maya, patawarin mo ako. Hindi ko alam kung paano maging ama.”

Matagal kong tinitigan ang papel.

Pagkatapos ay tinanong ko ang palaka.

“Dapat ko ba siyang patawarin?”

Humiga ang palaka sa ibabaw ng gintong singsing nito.

“Bakit mo ako tinatanong?”

“Diyos ka ng Kayamanan.”

“Kayamanan, oo. Hindi ako diyos ng puso.”

Napangiti ako.

Sa unang pagkakataon, naintindihan kong may mga desisyong walang palaka, walang hula, at walang himala ang puwedeng gumawa para sa atin.

Hindi ko sinagot ang sulat.

Hindi pa.

Pero itinago ko iyon.

Hindi dahil gusto kong kalimutan ang sakit.

Kundi dahil gusto kong maalala na balang araw, ako mismo ang pipili kung handa na akong magpatawad.

Makalipas ang halos isang taon, opisyal na naging legal guardian ko si Don Isko.

Hindi niya ako tinuruan kung paano yumaman.

Ang una niyang itinuro sa akin ay kung paano magbukas ng sarili kong lunchbox.

“Lahat iyan sa iyo,” sabi niya noong unang araw ko sa bagong paaralan.

“Hindi ko kailangang magtira para sa hapunan?”

“May hapunan tayo mamaya.”

“Sigurado?”

“Sigurado.”

May chicken adobo.

Itlog.

Prutas.

At dalawang pirasong milk candy.

Isa para sa akin.

Isa para sa tatlong-paang palakang palaging nasa loob ng bag ko.

Lumipas ang mga taon.

Hindi ako naging manghuhula.

Hindi rin ako yumaman dahil sa bawat bulong ng palaka.

Sa katunayan, madalas itong tamad.

Kapag tinatanong ko kung tataas ba ang presyo ng lupa o kung anong negosyo ang magandang pasukin, umiikot lang ito at natutulog.

“Hindi kita iniligtas para maging sakim ka,” lagi nitong reklamo.

Kaya nag-aral ako.

Nagtrabaho.

Natuto akong humawak ng pera nang hindi sinasamba iyon.

At nang maging sapat na ang edad ko, ang unang ginawa ko sa bahay na iniwan ni Mama ay hindi iyon ibenta.

Pinaayos ko iyon.

Sa harap, sa ilalim ng matandang puno ng mangga, naglagay ako ng maliit na karatula.

BAHAY MAYA

Isang pansamantalang tahanan para sa mga batang inabandona, napabayaan o kailangang ilayo muna sa mapanganib na pamilya.

Nang araw ng pagbubukas, dumating si Don Isko na mas maputi na ang buhok at mas kaunti na ang gintong singsing.

“Tingnan mo nga naman,” sabi niya.

“Ang batang humabol sa akin sa pantalan, ngayon may sarili nang bahay para sa ibang bata.”

Mula sa bag ko, may kumokak.

“Sabihin mo sa mataba, kung hindi dahil sa akin, wala kayong lahat dito.”

Tumawa ako.

Inilabas ko ang tatlong-paang palaka.

Matanda na rin ito.

Pero kumikislap pa rin ang mga mata kapag nakakakita ng ginto.

Inilapag ni Don Isko sa harap nito ang lumang singsing na ibinigay niya maraming taon na ang nakaraan.

“Sa iyo pa rin iyan.”

Niyakap iyon ng palaka.

“May utang na loob ka pa rin pala!”

Sa labas, nagtatakbuhan ang mga batang bagong dating.

May batang babae na halos kasing-edad ko noong una akong nakakita ng tatlong-paang palaka.

Payat siya.

Tahimik.

At hawak nang mahigpit ang isang maliit na supot ng damit.

Lumuhod ako sa harap niya.

“Gutom ka ba?”

Takot siyang tumango.

Ngumiti ako.

“Halika.”

“May pagkain dito.”

“At kahit gaano karami ang kainin mo…”

“Walang magagalit sa iyo.”

Doon ko naunawaan ang pinakamahalagang bagay na itinuro sa akin ng tinatawag na Diyos ng Kayamanan.

Hindi ginto ang pinakamahalagang kayamanan.

Hindi lupa.

Hindi tseke.

At lalong hindi kung magkano ang handang ibayad ng isang tao para manatili ka sa buhay niya.