Dahil ang hindi alam ni Clara ay ito:

Hindi talaga ganoon ang hitsura ni Don Baste.

At higit sa lahat—

Hindi siya baldado.

Sa unang gabi ng kanilang pagsasama, halos hindi nakatulog si Clara sa sofa.

Hindi dahil natatakot siyang baka utusan na naman siya ng asawa. Hindi rin dahil sa lamig ng malaking silid.

May narinig kasi siyang kakaiba.

Mga yabag.

Bandang alas-dos ng madaling-araw.

Dahan-dahan siyang dumilat.

Madilim ang silid maliban sa mahinang ilaw mula sa bintana. Kitang-kita niya ang wheelchair ni Don Baste sa tabi ng kama.

Pero walang tao sa kama.

Napaupo si Clara.

“Don Baste?”

Walang sumagot.

Tumingin siya sa banyo.

Nakasara ang pinto.

Makalipas ang ilang segundo, bumukas iyon.

Lumabas si Don Baste sakay ng wheelchair.

Parang walang nangyari.

“Bakit gising ka?”

“Akala ko po may narinig akong naglalakad.”

Bahagyang natigilan ang lalaki.

“Baka isa sa mga kasambahay.”

Tumango si Clara.

Hindi na siya nagtanong.

Pero may isang bagay siyang hindi napansin.

May putik sa ilalim ng sapatos ni Don Baste.

At walang putik sa gulong ng wheelchair.

Kinabukasan, bumalik ang dati nilang buhay.

Sa almusal, sinadya ni Baste na magkalat ng kanin sa mesa.

“Clara.”

“Opo?”

“Pakipunasan.”

Pinunasan niya.

“Tubig.”

Kumuha siya.

“Mainit.”

Pinalitan niya.

“Malamig naman.”

Pinalitan niya ulit.

Tahimik na nakatingin ang mga kasambahay.

Ang ilan ay naaawa kay Clara.

May isang matandang katulong pa ngang bumulong sa kusina.

“Señora, hindi ninyo kailangang gawin lahat ng gusto niya.”

Ngumiti lamang si Clara.

“Asawa ko siya.”

“Pero napakahirap niyang pakisamahan.”

Napatingin si Clara sa pinto.

“Baka sanay lang siyang walang nagmamalasakit sa kanya.”

Hindi alam ni Clara na nasa kabilang bahagi lamang ng pader si Baste.

Narinig niya ang lahat.

At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi niya alam kung ano ang dapat niyang maramdaman.

Dahil tama si Clara.

Napakaraming taong nakapaligid kay Sebastian Montemayor.

Mga negosyante.

Mga abogado.

Mga politiko.

Mga babaeng handang ngumiti sa kanya habang nakatingin sa kanyang apelyido.

Pero kakaunti ang tunay na nagmalasakit.

At iyon mismo ang dahilan kung bakit nagsimula ang kakaibang pagpapanggap na iyon.

Tatlong taon bago niya nakilala si Clara, muntik nang mawala kay Sebastian ang halos kalahati ng kanyang negosyo dahil sa sarili niyang pamilya.

Isang pinsan ang nagtangkang pekein ang kanyang pirma.

Isang tiyuhin ang lihim na nagbenta ng impormasyon sa kalabang kumpanya.

At ang babaeng balak niyang pakasalan noon?

Nahuli niyang kausap ang abogado tungkol sa mana habang iniisip nitong natutulog siya.

Hindi na natuloy ang kasal.

Mula noon, may nabuo kay Sebastian na masamang ugali.

Sinusubok niya ang mga tao.

Hindi niya ipinapakita kung sino talaga siya.

At nang malaman niyang handang ipambayad ng ama ni Clara ang sariling anak para lamang makatakas sa utang, isang kakaibang ideya ang pumasok sa isip niya.

Hindi niya inaasahang papayag si Clara.

Lalong hindi niya inaasahang magiging mabait ito sa kanya.

Isang linggo ang lumipas.

Dalawa.

Isang buwan.

Unti-unting nabago ang mansyon.

Dati, tahimik iyon na parang hotel na walang bisita.

Ngayon, may maliliit na paso ng halaman sa may bintana.

May bagong kurtina sa kusina.

May tunog ng radyo tuwing umaga.

Minsan, nahuli ni Baste si Clara na nakikipagtawanan sa mga kasambahay habang gumagawa ng turon.

Hindi siya pumasok.

Nanatili lamang siya sa pintuan.

Pinanood sila.

Hanggang mapansin siya ni Clara.

“O, Don Baste! Tikman ninyo.”

Lumapit siya at iniabot ang isang maliit na plato.

Tiningnan ni Baste ang turon.

“Hindi ako kumakain niyan.”

“Bakit?”

“Matamis.”

Napataas ang kilay ni Clara.

“Tatlong slice ng cake ang kinain ninyo kagabi.”

Natahimik ang buong kusina.

May kasambahay na napakagat sa labi para hindi matawa.

Tinitigan ni Baste si Clara.

At sa halip na magalit—

Natawa siya.

Isang maikli, totoong tawa.

Parang pati siya nagulat.

Napangiti rin si Clara.

Iyon ang unang pagkakataong narinig niyang tumawa ang asawa.

At pagkatapos noon, may kung anong nagbago.

Hindi biglaan.

Hindi romantikong parang pelikula.

May mga araw pa ring nakakainis si Baste.

May mga araw na masungit siya.

May pagkakataong naghagis siya ng unan dahil mali raw ang temperatura ng aircon.

Kinuha ni Clara ang unan at ibinalik sa mukha niya.

“Kung gusto ninyo ng eksaktong temperatura, kayo na po ang humawak ng remote.”

Napanganga ang dalawang kasambahay.

Si Baste naman ay nakatitig sa kanya.

“Binato mo ako?”

“Hindi po. Ibinalik ko lang ang unan.”

“Sa mukha ko?”

“Doon po kasi bumagsak.”

At umalis si Clara.

Napangiti si Baste nang mag-isa.

Doon niya napagtanto na hindi pala sunud-sunuran si Clara.

Mabait lamang siya.

Malaking pagkakaiba iyon.

Makalipas ang ilang buwan, unti-unting binawasan ni Baste ang mga pagsubok.

Hindi na niya inuutusan si Clara na pakainin siya.

Hindi na rin niya pinapalinis ang kanyang mga paa.

Isang gabi, nadatnan ni Clara ang isang sobre sa mesa.

Binuksan niya iyon.

Mga dokumento.

Nakasulat doon na bayad na ang ₱50 milyong utang ng kanyang ama.

Hindi lamang iyon.

May titulo rin ng isang maliit na bahay na nakapangalan sa kanya.

Agad niyang hinanap si Baste.

Nakita niya ito sa library.

“Ano ito?”

Ipinakita niya ang mga papel.

“Sa iyo.”

“Hindi ko kailangan ng bahay.”

Napatingin si Baste sa kanya.

“Clara—”

“Hindi ako nagpakasal para kumuha ng pera sa inyo.”

“Alam ko.”

“Kung alam ninyo, bakit ninyo ako binibigyan nito?”

Saglit siyang hindi sinagot ni Baste.

Pagkatapos ay sinabi niya,

“Para may mapuntahan ka kung gusto mong umalis.”

Parang may humigpit sa dibdib ni Clara.

“Pinapaalis ninyo ako?”

“Hindi.”

“E ano?”

Hindi makatingin nang diretso si Baste.

Sa unang pagkakataon, ang lalaking kayang bumili ng buong gusali nang hindi nanginginig ang kamay ay nahirapang bumuo ng isang simpleng pangungusap.

“Ayokong manatili ka rito dahil wala kang pagpipilian.”

Tahimik si Clara.

“Kung mananatili ka…”

Huminga siya nang malalim.

“Gusto kong dahil pinili mo.”

Hindi agad sumagot si Clara.

Inilapag niya ang mga dokumento sa mesa.

Pagkatapos ay lumapit siya.

“Hindi ako aalis.”

Tumingala si Baste.

“Bakit?”

Napangiti siya.

“May utang pa kayo sa akin.”

“Ano?”

“Sinira ninyo ang halaman ko kahapon gamit ang wheelchair.”

“Hindi ako—”

“Nakita ko.”

At saka siya umalis.

Napailing si Baste.

Pero nakangiti siya.

Lumipas ang isang taon.

Dumating ang unang anibersaryo ng kanilang kasal.

Hindi naghanda ng malaking party si Clara.

Ayaw niya.

Sa halip, nagpaluto siya ng simpleng hapunan sa terrace.

Dalawang plato.

Kandila.

Paboritong pagkain ni Baste.

At isang maliit na cake na siya mismo ang gumawa.

“Happy anniversary,” sabi niya.

Tiningnan ni Baste ang cake.

Tabingi iyon.

“Anong nangyari rito?”

“Cake iyan.”

“Mukhang nasagasaan.”

“Pwede naman nating itapon.”

Hinila ni Baste ang plato palapit.

“Hindi ko sinabing pangit.”

“Sinabi ninyong mukhang nasagasaan.”

“Artistic.”

Napatawa si Clara.

Matagal silang nagkuwentuhan.

Walang negosyo.

Walang utang.

Walang nakaraan.

Dalawang taong nagkataong natutong maging komportable sa katahimikan ng isa’t isa.

Bandang alas-onse, bumalik sila sa silid.

“Clara.”

Napalingon siya.

May kakaiba sa tono ni Baste.

Seryoso.

“May kailangan akong sabihin sa iyo.”

“Bukas na lang. Inaantok na ako.”

“Ngayon.”

Napahinto siya.

Lumapit si Baste sa pinto at ni-lock iyon.

Hindi dahil may masama siyang balak.

Kundi dahil ayaw niyang may ibang makakita sa susunod niyang gagawin.

“Naalala mo noong unang gabi natin?”

“Oo.”

“May narinig kang naglalakad.”

Biglang bumalik sa isip ni Clara ang gabing iyon.

Ang putik.

Ang mga yabag.

Ang kakaibang pakiramdam.

“Bakit?”

Huminga nang malalim si Baste.

Pagkatapos—

Tumayo siya.

Hindi bahagya.

Hindi nanginginig.

Tumayo siya nang tuwid mula sa wheelchair.

Nalaglag ang hawak na suklay ni Clara.

“B-Baste?”

Hindi siya makagalaw.

Lumakad ang lalaki.

Isang hakbang.

Dalawa.

Tatlo.

“Marunong kang…”

Hindi niya matapos ang tanong.

“Maglakad?”

Tumango si Baste.

“Oo.”

Namumutla si Clara.

“Isang taon…”

“Alam ko.”

“ISANG TAON KITANG ITINUTULAK SA WHEELCHAIR!”

“Clara—”

“Isang taon akong nag-aayos ng unan mo dahil sumasakit daw ang likod mo!”

“Pakinggan mo muna—”

“Isang taon!”

Lumapit si Clara at hinampas siya ng unan.

Hindi malakas.

Pero sunod-sunod.

“Sinungaling!”

“Aray.”

“Hindi nga masakit!”

“Masakit pa rin ang unan kapag galit ang naghahagis.”

Muntik matawa si Clara.

Pero pinigilan niya.

“Hindi pa iyon ang lahat,” sabi ni Baste.

Napakunot ang noo niya.

“Ano pang kasinungalingan?”

Dahan-dahang hinawakan ni Baste ang gilid ng kanyang leeg.

May manipis na linya roon na hindi napansin ni Clara noon.

Hinila niya iyon.

Napaatras si Clara.

“Sandali…”

Unti-unting natanggal ang prosthetic material sa kanyang pisngi.

Kasunod ang peklat.

Ang malapad na panga.

Ang makapal na balat sa leeg.

Hindi iyon totoong balat.

Prosthetics.

Pagkatapos ay tinanggal niya ang wig.

Ang facial pieces.

At saka ang malaking padding na nakatago sa ilalim ng damit.

Isa-isa.

Hanggang sa—

“Diyos ko!”

Napaatras si Clara hanggang tumama ang likod niya sa aparador.

Ang lalaking nasa harapan niya ay halos hindi niya makilala.

Matangkad.

Malapad ang balikat.

Malusog ang pangangatawan.

Malinis ang mukha.

At mas bata ang itsura kaysa sa lalaking isang taon niyang tinatawag na Don Baste.

Si Sebastian Montemayor.

Ang totoong Sebastian.

Tahimik lang siyang nakatayo.

Hindi nakangiti.

Hindi nagyayabang.

Sa katunayan, mukhang takot.

Si Clara naman ay hindi makapagsalita.

“Sabihin mong prank ito.”

“Hindi.”

“May camera ba?”

“Wala.”

“Bakit?”

Isang salita lang iyon.

Pero biglang nawala ang lahat ng lakas sa mukha ni Sebastian.

“Dahil duwag ako.”

Hindi iyon ang sagot na inaasahan ni Clara.

Umupo si Sebastian sa gilid ng kama.

“Akala ko noon matalino ako. Akala ko kapag pangit ang tingin ng mundo sa akin, makikita ko kung sino ang mabuti.”

Tumingin siya sa kanyang mga kamay.

“Pero habang tumatagal… hindi na kita sinusubok.”

Napatingin si Clara.

“Ano?”

“Hindi ko lang alam kung paano aamin.”

“Isang taon?”

“Tuwing susubukan kong sabihin sa iyo, may nangyayari.”

“Anong nangyayari?”

“Ngumingiti ka.”

Napapikit si Clara.

“Napakawalang kuwenta mong dahilan.”

“Alam ko.”

“Niloko mo ako.”

“Oo.”

“Pinagmukha mo akong tanga.”

“Hindi.”

Napatingin siya nang matalim.

Agad binawi ni Sebastian.

“Oo. Medyo.”

Kinuha ni Clara ang isa pang unan.

“Okay. Oo. Oo. Niloko kita.”

Ibinaba niya ang unan.

Tumahimik sila.

Pagkatapos ay nagtanong si Clara.

“Pati ba utang ng tatay ko?”

“Hindi. Totoo iyon.”

“Ang pagpapakasal?”

“Hindi kita pinilit.”

“Hindi?”

“Bago ang kasal, pinirmahan ko na ang cancellation ng utang.”

Nanigas siya.

“Ano?”

“Kahit tumanggi ka sa kasal, wala nang utang ang ama mo.”

Hindi makapaniwala si Clara.

“Bakit hindi mo sinabi?”

“Gusto kong makita kung ano ang pipiliin mo.”

Napailing siya.

“Iyon ang problema mo, Sebastian.”

Unang beses niya itong tinawag sa buong pangalan.

“Ginagawa mong pagsusulit ang mga tao.”

Tumama iyon.

“Hindi lahat kailangang pumasa sa exam bago mo pagkatiwalaan.”

Tahimik si Sebastian.

“Alam ko.”

“Hindi. Ngayon mo pa lang alam.”

Lumabas si Clara ng silid.

Hindi siya pinigilan ni Sebastian.

Tatlong araw silang halos hindi nag-usap.

Natulog si Clara sa guest room.

Hindi siya hinabol ni Sebastian ng mamahaling regalo.

Walang bulaklak na kasinglaki ng kotse.

Walang dramatic na violin sa labas ng pinto.

Walang diamond necklace.

Sa ikaapat na araw, may nakita si Clara sa mesa.

Isang papel.

Hindi love letter.

Listahan iyon.

Mga bagay na pinagsinungalingan ni Sebastian.

Wheelchair.

Timbang.

Peklat.

Problema sa paglakad.

Ilang “business trip” na gym session pala.

Sa pinakailalim, may sulat-kamay.

“Wala na akong ibang itatago.”

Napatawa si Clara kahit galit pa siya.

Sinungaling nga.

Pero kakaibang sinungaling.

Kinagabihan, nakita niya si Sebastian sa kusina.

Nagluluto.

O sinusubukang magluto.

“Anong ginagawa mo?”

“Turon.”

Tiningnan ni Clara ang kawali.

“Sunog.”

“Caramelized.”

“Uling.”

“Artistic.”

Hindi niya napigilang matawa.

Napatingin si Sebastian sa kanya.

Hindi siya lumapit.

“Pwede ba tayong magsimula ulit?”

Nawala ang ngiti ni Clara.

“Hindi.”

Tumango si Sebastian.

“Okay.”

“Hindi tayo magsisimula ulit.”

Napatingin siya.

“Hindi ko kayang burahin ang isang taon.”

Lumapit si Clara sa mesa.

“Pero pwede nating ituloy. Sa isang kondisyon.”

“Ano?”

“Wala nang pagsusulit.”

“Oo.”

“Wala nang disguise.”

“Oo.”

“Wala nang wheelchair.”

“Oo.”

“Wala nang utos na linisin ko paa mo.”

“Talagang hindi na.”

“At…”

Huminto si Clara.

“Kapag nagsinungaling ka ulit, ako ang hahawak ng lahat ng credit card mo.”

Napaisip si Sebastian.

“Parang mas nakakatakot iyon kaysa divorce.”

“Good.”

At doon sila nagsimulang maging tunay na mag-asawa.

Hindi perpekto.

Mas madalas nga silang magtalo pagkatapos mawala ang disguise.

Nalaman ni Clara na sobrang organized ni Sebastian.

Ayaw nitong may basang tuwalya sa kama.

Nalaman naman ni Sebastian na si Clara ay may kakaibang ugaling mag-iwan ng tasa ng kape kung saan-saan.

“May apat na tasa sa sala.”

“Ginagamit ko pa.”

“Apat?”

“Iba-iba ang mood.”

Hindi niya naintindihan.

Pero natutunan niyang huwag galawin ang mga tasa.

Mas mahalaga, bumalik si Clara sa pag-aaral.

Iyon ang pangarap na naudlot dahil sa problema ng pamilya.

Tinulungan siya ni Sebastian, pero malinaw ang kondisyon ni Clara.

“Loan.”

“Clara, asawa kita.”

“Loan.”

“May ₱50 billion akong—”

“Loan.”

“Okay.”

Nag-aral siya ng business management.

Hindi dahil gusto niyang maging asawa lamang ng isang bilyonaryo.

Gusto niyang magkaroon ng sariling pangalan.

Makalipas ang tatlong taon, nagtayo siya ng maliit na foundation na nagbibigay ng scholarship at financial counseling sa mga pamilyang nalulubog sa utang dahil sa sugal.

Hindi niya inilagay ang pangalan ni Sebastian sa harapan.

Hindi rin ang Montemayor.

Tinawag niya iyong Bagong Simula Foundation.

Si Sebastian ang unang donor.

Anonymous.

Pero nalaman din ni Clara.

“Sabi ko huwag mong solohin.”

“Hindi ko sinolo.”

“Half ng budget galing sa iyo.”

“Technically, 49 percent.”

“Sebastian.”

“Okay. Babawasan ko.”

Samantala, ang ama ni Clara ay hindi basta nakatakas sa ginawa niya.

Pinaharap siya ni Clara sa katotohanan.

Nagpagamot siya para sa problema niya sa pagsusugal.

Nagtrabaho.

Unti-unting inayos ang buhay.

Hindi agad siya pinatawad ni Clara.

Hindi rin naging dramatic ang reconciliation nila.

Walang yakapan sa ulan.

Walang mahabang speech.

Isang araw, dumating lamang ang ama niya sa foundation dala ang isang maliit na sobre.

“Anak.”

“Ano ito?”

“Unang bayad.”

May ₱2,000 sa loob.

Napatingin si Clara.

“Para saan?”

“Sa utang ko.”

“Hindi mo kayang bayaran ang ₱50 million.”

“Alam ko.”

“E bakit?”

Ngumiti nang mahina ang ama.

“Gusto ko lang magsimulang magbayad sa mga bagay na sinira ko.”

Hindi kinuha ni Clara ang pera.

Ibinalik niya.

“Bilhan mo ng groceries ang sarili mo.”

“Clara…”

“Bumalik ka next month.”

“Para magbayad?”

“Para magkape.”

Iyon lang.

Minsan, sapat na pala iyon.

Lumipas pa ang dalawang taon.

Sa ikalimang anibersaryo nina Clara at Sebastian, bumalik sila sa parehong terrace kung saan unang nagtapat ang lalaki.

May cake ulit.

Si Sebastian ang gumawa.

Mas pangit kaysa dati.

“Bakit nakatagilid?”

“Modern architecture.”

“Babagsak.”

“May structural integrity.”

Bumagsak ang kalahati ng cake sa plato.

Tumawa si Clara nang malakas.

“Structural integrity?”

“Design choice.”

“Bilyonaryo ka. Bumili ka na lang sana.”

“Hindi.”

“Bakit?”

Umupo si Sebastian sa tabi niya.

“Dahil ikaw gumawa noong una.”

Tumahimik si Clara.

May mga sandaling hindi kailangan ng magandang linya.

Hindi kailangan ng speech.

Hinawakan lang niya ang kamay ng asawa.

Parehong kamay na hinawakan niya sa araw ng kanilang kasal.

Noon, malaki iyon dahil sa prosthetics.

Ngayon, walang anumang takip.

Walang peklat na peke.

Walang balat na kailangang tanggalin.

“May regalo ako,” sabi ni Sebastian.

Napapikit si Clara.

“Kapag kotse ito, magagalit ako.”

“Hindi kotse.”

“Alahas?”

“Hindi.”

“Bahay?”

“Hindi.”

Inabot niya ang isang manipis na folder.

Binuksan iyon ni Clara.

Nanlaki ang mga mata niya.

Dokumento iyon ng bagong community center ng foundation.

May classrooms.

Counseling rooms.

Training center para sa mga magulang na naghahanap ng trabaho.

At maliit na playground sa likod.

Sa pangalan ng foundation.

Hindi sa pangalan ni Sebastian.

“Sa iyo ito,” sabi niya.

Umiling si Clara.

“Sa atin.”

“Hindi.”

Tiningnan siya ni Sebastian.

“Sa mga taong nangangailangan nito.”

Napangiti si Clara.

“Mas natututo ka na.”

“Five years of training.”

“Hindi ako trainer.”

“Mas nakakatakot ka pa.”

Siniko siya ni Clara.

Tumawa sila.

Maya-maya, may maliit na batang babae na tumakbo palabas ng bahay.

“Mommy!”

Napalingon si Clara.

“Dahan-dahan, Sofia!”

Tumakbo ang apat na taong gulang nilang anak at sumampa sa kandungan ni Sebastian.

“Daddy, cake!”

“Masarap ito.”

Tiningnan ni Sofia ang tabinging cake.

“No.”

Natawa si Clara.

“Anak mo talaga.”

“Bakit kapag matalino, anak mo? Kapag matigas ang ulo, anak ko?”

“Genetics.”

Umupo silang tatlo sa terrace.

Sa malayo, kumikislap ang mga ilaw ng Maynila.

Mula sa baba, naririnig ang tawanan ng mga kasambahay.

Sa isang sulok ng bahay, nakatago pa rin ang lumang de-motor na wheelchair.

Hindi iyon itinapon ni Clara.

Minsang tinanong siya ni Sebastian kung bakit.

“Reminder,” sagot niya.

“Ng alin?”

“Na huwag mong subukang lokohin ulit ako.”

“Akala ko romantic reason.”

“Wala.”

Pero may isa pang dahilan si Clara na hindi niya sinabi.

Ang wheelchair na iyon ang simbolo ng kakaibang simula ng kanilang buhay.

Hindi magandang simula.

Hindi rin makatarungan.

Puno ng kasinungalingan, takot, utang at dalawang taong parehong may sugat na hindi nakikita.

Pero hindi doon nagtapos ang kuwento nila.

At marahil iyon ang mas mahalaga.

Hindi naging prinsesa si Clara dahil nagpakasal siya sa bilyonaryo.

Hindi rin naging mabuting tao si Sebastian dahil lang guwapo pala siya sa ilalim ng disguise.

Si Clara ang nagtayo ng sarili niyang buhay.

Si Sebastian naman ay natutong magmahal nang hindi sinusubok muna kung karapat-dapat ang isang tao.

At isang gabi, habang mahimbing nang natutulog si Sofia sa pagitan nilang dalawa, bumulong si Sebastian.

“Clara?”

“Hmm?”

“May tanong ako.”

“Ano?”

“Kung alam mong ganito talaga itsura ko noon, papakasalan mo pa rin ba ako?”

Dumilat si Clara.

Matagal niya itong tinitigan.

Pagkatapos—

“Hindi.”

Napabangon si Sebastian.

“Ano?”

“Ang sama ng ugali mo noon.”

“Clara!”

Tumawa siya at hinila ang kumot.

“Matulog ka na.”

“Sandali. Kailangan nating pag-usapan ito.”

“Good night.”

“Clara.”

Walang sagot.

“Clara?”

Pigil ang tawa niya sa ilalim ng kumot.

At doon, sa isang bahay na minsang napakatahimik, umalingawngaw na naman ang tawanan.

Hindi na kailangan ni Sebastian ng pekeng mukha.

Hindi na kailangan ni Clara ang magtiis para sa utang ng ibang tao.

Wala nang kailangang magpanggap na mahina.

Wala nang kailangang magpanggap na masaya.

Dahil sa wakas, pareho na silang malaya na maging kung sino talaga sila.

At sa lahat ng kayamanang minana, binili, itinayo at pinaghirapan ni Sebastian Montemayor sa buong buhay niya, may isang bagay siyang hindi kailanman kayang bilhin.

Isang babaeng nakita siya noong akala ng buong mundo ay wala siyang halaga maliban sa pera.

Isang babaeng nag-abot sa kanya ng tubig nang pinagtatawanan siya ng lahat.

Isang babaeng nagpunas ng pawis sa noo niya nang walang hinihinging kapalit.

At ang pinakanakakatawa?

Matapos ang lahat ng ginawa niyang pagsubok para malaman kung sino ang karapat-dapat mahalin—

si Sebastian pala ang kailangang matutong maging karapat-dapat sa pagmamahal ni Clara.

Iyon ang pagsusulit na hindi niya planong kunin.

At iyon din ang nag-iisang pagsusulit na buong buhay niyang piniling huwag nang dayain.