BAHAGI 2

Hindi ako natulog nang gabing iyon.

Si Rafael naman ay nakatulog sa sofa na para bang ang sinabi niyang pitong taon na panlilinlang ay isang maliit na problemang maaari naming ayusin pagkatapos ng almusal.

Alas kuwatro ng madaling araw, bumangon ako.

Tahimik ang Tagaytay.

May manipis na hamog sa labas ng bintana at nakakalat pa sa sahig ang ilang puting talulot mula sa seremonya namin.

Tiningnan ko ang singsing sa daliri ko.

Kahapon, pakiramdam ko iyon ang pinakamahalagang bagay na naisuot ko.

Ngayon…

Dahan dahan ko itong hinubad.

Inilapag ko sa ibabaw ng mesa.

Pagkatapos ay kinuha ko ang maliit kong maleta.

Hindi ako umiyak habang nag iimpake.

Dalawang damit.

Mga dokumento.

Laptop.

Cellphone charger.

Isang lumang litrato namin ni Rafael noong college graduation.

Matagal kong tinitigan ang litrato.

Pareho kaming nakangiti roon.

Dalawampu’t dalawang taong gulang ako noon. Buong buo ang tiwala ko sa lalaking katabi ko.

Hindi ko itinapon ang litrato.

Hindi rin ako sentimental.

Ibinalik ko lamang iyon sa drawer.

May mga bagay na hindi kailangang sirain para maiwan.

Bago ako lumabas, kumuha ako ng papel at nagsulat ng isang pangungusap.

Rafael, hindi kita iiwan dahil may asawa kang iba.

Iiwan kita dahil pitong taon mo akong pinagkaitan ng karapatang malaman kung anong klaseng buhay ang pinipili ko.

Iyon lang.

Walang mahabang paliwanag.

Walang mura.

Walang pakiusap.

Pagsapit ng alas sais ng umaga, nasa sasakyan na ako pababa ng Tagaytay.

Labing pitong missed calls ang nakita ko makalipas ang halos dalawang oras.

Hindi ko sinagot ang kahit isa.

Pagdating ko sa condo ko sa Quezon City, naroon na si Mama.

Nalaman niyang umuwi ako dahil tinawagan siya ng coordinator namin sa kasal.

Pagbukas ko ng pinto, nakita niya agad ang mukha ko.

Hindi siya nagtanong.

Niyakap niya lang ako.

At doon ako tuluyang umiyak.

Hindi iyong magandang iyak na nakikita sa pelikula.

Magulo.

Masakit.

Halos hindi ako makahinga.

“Ma…”

Iyon lang ang nasabi ko.

Hinaplos niya ang likod ko.

“Nandito lang ako.”

Kinailangan ko ng ilang minuto bago ko naikwento ang lahat.

Nang matapos ako, tahimik si Mama.

Akala ko magagalit siya.

Akala ko sasabihin niyang pupuntahan niya si Rafael.

Hindi.

Tumingin lamang siya sa akin at nagtanong.

“Ano ang gusto mong gawin?”

Hindi ko agad nasagot.

Siguro dahil sa loob ng sampung taon, halos lahat ng plano ko ay may salitang kami.

Bahay namin.

Negosyo namin.

Bakasyon namin.

Mga anak namin balang araw.

Ngayon kailangan kong sagutin ang isang tanong na matagal ko nang hindi tinatanong sa sarili ko.

Ano ang gusto ko?

“Ayoko na sa kanya.”

Tumango si Mama.

“Kung ganoon, huwag kang babalik.”

Bandang tanghali, dumating si Rafael.

Narinig ko pa lang ang sunod sunod na katok niya, alam ko nang siya iyon.

“Andrea.”

Hindi ako gumalaw.

“Alam kong nandiyan ka.”

Binuksan ni Mama ang pinto pero hindi siya pinapasok.

“Tita, kailangan lang naming mag usap.”

“Lahat ng kailangang sabihin ng anak ko ay sinabi na niya.”

“Please.”

Lumabas ako mula sa sala.

Nang makita ako ni Rafael, para siyang nakahinga nang maluwag.

Lumapit siya pero umatras ako.

Huminto siya.

“Andrea, huwag nating sirain ang sampung taon dahil lang dito.”

Napatawa ako.

Hindi ko sinasadya.

Pero nakakatawa talaga.

“Dahil lang dito?”

“Alam mo ang ibig kong sabihin.”

“Hindi. Hindi ko alam.”

Napahawak siya sa batok.

“Nagkamali ako na hindi ko sinabi sa iyo. Inaamin ko iyon. Pero hindi kita niloko sa nararamdaman ko.”

“Rafael, hindi mo ba naiintindihan?”

Tumingin ako diretso sa kanya.

“Hindi mo ako binigyan ng pagkakataong pumili.”

Tahimik siya.

“Kung sinabi mo sa akin pitong taon na ang nakaraan na nagpakasal ka kay Camille, baka umalis ako. Baka hindi. Hindi ko na alam.”

“Pero dapat ako ang nagdesisyon noon.”

“Hindi ikaw.”

Doon siya natahimik nang tuluyan.

Pagkatapos ay sinabi niya ang isang bagay na lalo lamang nagpatibay sa desisyon ko.

“Kung sinabi ko sa iyo, mawawala ka.”

Napapikit ako.

Iyon pala.

Alam niya.

Alam niyang maaaring umalis ako kaya nagsinungaling siya para manatili ako.

Hindi iyon pag ibig.

Takot iyon na nakasuot ng magandang pangalan.

“Umuwi ka na, Rafael.”

“Andrea…”

“Please.”

Sa unang pagkakataon, siya ang walang nasabi.

Lumipas ang isang linggo.

Pagkatapos dalawa.

Hindi ako bumalik sa Tagaytay.

Kinansela ko ang lahat ng bagay na maaari ko pang kanselahin.

Tinanggal ko ang pangalan niya sa emergency contact ko.

Pinalitan ko ang password ng streaming account namin.

Nakakatawa pero iyon ang isa sa mga unang bagay na ginawa ko.

May mga relasyon palang sampung taon ang haba pero sa huli, nagsisimula ang paghihiwalay sa maliliit na bagay.

Isang toothbrush na itinatapon.

Isang pangalan na binubura.

Isang litrato na inililipat sa hidden folder.

Isang umagang hindi mo na hinihintay ang good morning niya.

Patuloy akong tinatawagan ni Rafael.

Hindi ko siya bina block.

Hindi ko rin sinasagot.

Hanggang isang hapon, may dumating na babae sa maliit na cafe kung saan ako nagtatrabaho kasama ang kaibigan kong si Mia.

Maayos ang buhok niya.

Simple ang damit.

May hawak siyang brown envelope.

Lumapit siya sa mesa ko.

“Andrea?”

Tumayo ako.

“Oo.”

Huminga siya nang malalim.

“Ako si Camille.”

Nanigas ang mga daliri ko sa hawak kong tasa.

Hindi ko alam kung ano ang dapat kong maramdaman.

Galit?

Hiya?

Takot?

Pero ang babaeng nasa harap ko ay hindi mukhang kaaway.

Mukha siyang pagod.

“Pwede ba tayong mag usap?”

Umupo kami sa sulok.

Ilang segundo kaming walang imikan.

Siya ang unang nagsalita.

“Una sa lahat, gusto kong humingi ng tawad.”

Napakunot ang noo ko.

“Bakit ikaw ang humihingi ng tawad?”

Doon siya ngumiti.

Malungkot.

“Siguro dahil pareho tayong ginawang tauhan sa kwentong siya lang ang may buong script.”

Hindi ako nakasagot.

May inilabas siyang mga dokumento mula sa envelope.

“Pitong taon na kaming legal na kasal. Totoo iyon.”

Napahawak ako sa gilid ng mesa.

“Pero may hindi sinabi sa iyo si Rafael.”

Napatingin ako sa kanya.

“Dalawang taon na kaming hindi nakatira sa iisang bahay.”

Parang may bahagyang gumalaw sa dibdib ko.

“Hindi ko maintindihan.”

“Matagal ko nang gustong tapusin ang kasal namin.”

Napahinto siya.

“Si Rafael ang ayaw.”

Napakurap ako.

Hindi iyon tugma sa kwentong sinabi niya sa akin.

Ayon kay Rafael, nananatili lamang siyang kasal kay Camille dahil sa responsibilidad.

Pero ayon kay Camille…

“May pinirmahan na akong mga papeles noon,” sabi niya. “Handa akong makipagtulungan para legal naming maayos ang paghihiwalay. Pero paulit ulit niyang ipinagpaliban.”

“Bakit?”

Tumingin siya sa akin.

“Negosyo.”

Isang salita.

Pero sapat iyon.

Magkakilala pala ang mga pamilya nila sa negosyo. May mga ari arian at kasunduang nakatali sa dalawang pamilya.

Kapag nagkaroon ng malaking alitan sa pagitan nila, maaaring maapektuhan ang ilang kumpanya.

Hindi romantikong dahilan.

Hindi rin marangal.

Praktikal.

Malamig.

At higit sa lahat, malayo sa kwentong ipinakita ni Rafael sa akin.

“Alam mo ba tungkol sa akin?” tanong ko.

Tumango si Camille.

“Alam kong may Andrea.”

Napakagat ako sa labi.

“Pero ang sabi niya sa akin, matagal na kayong wala.”

Napatawa ako nang mahina.

“Ang sabi naman niya sa akin, ikaw ang halos hindi umiiral.”

Pareho kaming natahimik.

Pagkatapos…

Tumawa si Camille.

Hindi masaya.

Hindi rin mapait.

Iyong klaseng tawa na lumalabas kapag napagtanto mong pareho kayong niloko ng iisang tao gamit ang magkaibang bersyon ng parehong kasinungalingan.

Napatawa rin ako.

At ilang segundo kaming ganoon.

Dalawang babaeng dapat sana ay magkaaway.

Pero wala kaming dahilan para mag away.

Hindi siya ang nangako sa akin.

Hindi ako ang nangako sa kanya.

Iisa lang ang taong may utang na paliwanag sa aming dalawa.

Bago umalis si Camille, iniabot niya sa akin ang isang calling card.

“Kung kailangan mo ng dokumento para mapatunayan ang timeline, tawagan mo ako.”

Tinanggap ko iyon.

“Camille.”

Lumingon siya.

“Salamat.”

Tumango siya.

Pagkatapos ay umalis.

Akala ko iyon na ang pinakamasakit na katotohanang malalaman ko.

Hindi pa pala.

Makalipas ang tatlong araw, tumawag ang wedding coordinator.

“Ma’am Andrea, may problema po tungkol sa final payment.”

“Anong problema?”

“Na reverse po ang payment mula sa account ni Sir Rafael.”

Napaupo ako.

“Magkano?”

Sinabi niya ang halaga.

Hindi iyon maliit.

At ang mas nakakagulat, may ilan pang suppliers na hindi pala nabayaran nang buo.

Tinawagan ko si Rafael.

Unang ring pa lang, sinagot niya agad.

“Andrea?”

“Binawi mo ang bayad sa wedding suppliers?”

Tahimik.

“Sumagot ka.”

“Akala ko tapos na tayo.”

“Anong kinalaman noon sa obligasyon mo sa mga taong nagtrabaho?”

“Kung gusto mong iwan ako, panindigan mo rin ang desisyon mo.”

Hindi ako makapaniwala.

Iyon ang lalaking nagsabing ibibigay niya sa akin ang lahat.

Ngayon, ginagamit niya ang perang ipinangako niya bilang paraan para pilitin akong bumalik.

“Okay.”

Iyon lang ang sinabi ko.

“Andrea, teka…”

Pinatay ko ang tawag.

Binayaran ko ang bahagi na kaya kong bayaran mula sa sarili kong ipon.

Hindi sapat.

Kaya gumawa ako ng bagay na matagal ko nang ipinagpapaliban.

Ibinenta ko ang maliit na lupang iniwan sa akin ni Papa sa Batangas.

Umiyak si Mama nang malaman niya.

Hindi dahil sa lupa.

Dahil alam niyang mahalaga iyon sa akin.

Pero sinabi ko sa kanya.

“Ma, mas gusto kong mawalan ng lupa kaysa magkaroon ng utang na loob sa taong ginagamit ang pera para kontrolin ako.”

Hindi siya sumagot.

Niyakap niya lang ako.

Pagkaraan ng isang buwan, bayad na ang lahat.

Wala akong utang sa suppliers.

Wala rin akong utang kay Rafael.

Halos wala na rin akong ipon.

Pero kakaiba.

Mas mahimbing ang tulog ko.

Doon nagsimula ang buhay ko na hindi kasama si Rafael.

Hindi engrande.

Hindi biglang naging successful.

Sa totoo lang, medyo sablay.

May mga gabing instant noodles ang hapunan ko dahil tinatamad akong magluto.

May mga umagang umiiyak ako habang naglalagay ng mascara.

Minsan nakikita ko ang lumang litrato namin at nami miss ko siya.

Oo.

Nami miss ko ang taong nanakit sa akin.

Hindi pala agad nawawala ang pagmamahal dahil nalaman mong mali ang taong minahal mo.

Minsan, nauuna lang mawala ang tiwala.

Sumusunod ang pag ibig nang mabagal.

Anim na buwan ang lumipas.

Nagbukas kami ni Mia ng maliit na events studio sa Quezon City.

Nakakatawa.

Matapos masira ang sarili kong kasal, negosyo tungkol sa kasal ang pinasok ko.

“Trauma marketing,” biro ni Mia.

Binato ko siya ng tissue.

Pero naging maganda ang takbo.

Hindi mabilis.

Walang himala.

Una naming client, birthday ng pitong taong gulang na bata.

Sumunod, binyag.

Pagkatapos, isang simpleng garden wedding.

Hanggang sa unti unting dumami ang referrals.

Isang taon ang lumipas.

Isang hapon, may pumasok na lalaki sa studio.

Matangkad.

Naka polo.

May dalang folder at mukhang hindi komportable sa paligid ng mga bulaklak.

“Good afternoon. Sino po ang owner?”

“Ako.”

Lumapit siya.

“Gabriel Mendoza.”

Iniabot niya ang kamay niya.

“May wedding?”

Tanong ko.

Bigla siyang napailing.

“Hindi. Huwag naman.”

Napatawa ako.

“Corporate anniversary.”

Architect pala si Gabriel. Ang firm nila ang naghahanap ng team para sa ika dalawampung anibersaryo ng kumpanya.

Trabaho lang iyon.

Sa simula.

Hindi siya iyong tipo ng lalaking biglang magpapadala ng isang daang rosas.

Sa unang meeting namin, tatlong beses niyang kinontra ang budget proposal ko.

Sa pangalawa, sinabi niyang masyadong maraming ilaw.

Sa pangatlo, nagdala siya ng kape para sa buong team pero nakalimutan niya ang sarili niya.

Hindi ko alam kung kailan kami naging magkaibigan.

Siguro noong gabing sabay naming inayos ang sirang backdrop hanggang alas dos.

O noong araw na sinamahan niya akong dalhin sa vet ang pusang nakita namin sa parking lot.

O baka noong sinabi niyang…

“Andrea, pwede ba kitang yayain sa dinner?”

Napatingin ako sa kanya.

“Client ka.”

“Tapos na ang event.”

“Former client.”

“Mas okay.”

Napangiti ako.

Pero umiling.

“Hindi pa ako ready.”

Akala ko kukumbinsihin niya ako.

Hindi.

Tumango lang siya.

“Okay.”

Iyon lang.

Walang drama.

Walang pagtatampo.

Walang tanong na bakit.

Doon ko unang napansin kung gaano pala kasarap kapag nirerespeto ang isang hindi.

Lumipas pa ang ilang buwan.

Hindi niya ako niligawan nang palihim.

Hindi niya ako minadali.

Naging kaibigan lang siya.

Hanggang isang gabi, ako mismo ang nagtanong.

“Gabriel.”

“Hmm?”

“Valid pa ba iyong dinner invitation?”

Halos mabitawan niya ang hawak niyang baso.

“Very valid.”

Napatawa ako.

At sa unang pagkakataon matapos ang matagal na panahon, hindi ako nakonsensya dahil masaya ako.

Dalawang taon pagkatapos kong iwan si Rafael, nakatanggap ako ng mensahe mula kay Camille.

Tapos na.

Dalawang salita lang.

Alam ko agad ang ibig niyang sabihin.

Sa wakas, legal nang natapos ang kasal nila ni Rafael.

Binati ko siya.

Makalipas ang ilang minuto, may isa pa siyang message.

May ikakasal na ako next year.

Napangiti ako.

Congratulations.

Ang sagot niya.

Ikaw?

Napatingin ako kay Gabriel na nasa kabilang bahagi ng studio, nakikipagtalo kay Mia tungkol sa maling sukat ng tablecloth.

Hindi ko napigilang tumawa.

Hindi ko alam.

At okay lang iyon.

Hindi ko na kailangang malaman agad ang ending ng lahat.

Iyon yata ang pinakamalaking natutunan ko.

Tatlong taon pagkatapos ng gabing iyon sa Tagaytay, bumalik ako roon.

Hindi kasama si Rafael.

Kasama ko si Gabriel.

Hindi kami nagpunta para magpakasal.

Birthday ni Mama at gusto niyang kumain sa isang restaurant na overlooking Taal.

Habang naghihintay kami sa parking area, may pamilyar na boses akong narinig.

“Andrea.”

Lumingon ako.

Si Rafael.

Mas payat siya kaysa dati.

May ilang puting buhok na sa gilid ng ulo niya.

Nagkatinginan kami.

Tatlong taon.

Akala ko kapag nakita ko siya ulit, magagalit ako.

Wala.

Wala iyong bigat na inaasahan ko.

Parang nakakita lang ako ng taong minsang naging napakahalagang bahagi ng buhay ko.

“Kamusta ka?” tanong niya.

“Mabuti.”

Tumingin siya kay Gabriel.

Hindi ko sila ipinakilala.

Hindi kailangan.

“Narinig kong may negosyo ka na.”

“Oo.”

“Masaya ako para sa iyo.”

“Salamat.”

Tahimik.

Pagkatapos ay sinabi niya ang mga salitang minsan kong hinintay.

“Andrea, sorry.”

Hindi ko alam kung ilang beses niya iyong inensayo.

Pero ramdam kong totoo.

“Matagal kong inisip na dahil mahal kita, may karapatan akong piliin kung anong katotohanan ang kaya mong malaman.”

Huminga siya.

“Mali ako.”

Tumingin ako sa kanya.

Hindi ako ngumiti.

Hindi rin ako umiyak.

“Oo, mali ka.”

Tumango siya.

“Alam ko.”

May kakaibang katahimikan pagkatapos noon.

Hindi awkward.

Parang may pinto lang na tuluyang nagsara.

“Pinapatawad na kita, Rafael.”

Napatingin siya sa akin.

“Pero hindi ibig sabihin noon na babalik ako.”

Bahagya siyang ngumiti.

“Alam ko.”

Nagpaalam siya.

Pinanood ko siyang lumakad palayo.

Lumapit si Gabriel.

“Hindi mo ako tatanungin kung sino iyon?”

“Kung gusto mong sabihin, sasabihin mo.”

Napailing ako habang natatawa.

“Nakakainis ka talaga minsan.”

“Thank you.”

Hinampas ko siya nang marahan sa braso.

Makalipas ang anim na buwan, nag propose si Gabriel.

Walang restaurant na puno ng bulaklak.

Walang violin.

Walang drone.

Nasa kusina kami.

Nagluluto ako ng sinigang.

Siya naman ay naghihiwa ng kamatis nang bigla niyang sinabi.

“Andrea, gusto mo bang pakasalan ako?”

Napahinto ako.

“Ha?”

“Pwede kong ulitin nang mas romantic.”

“Huwag.”

Pinunasan ko ang kamay ko.

Tumingin siya sa akin.

Nanginginig pala ang kamay niya.

Doon ako natawa at naiyak nang sabay.

“Sigurado ka?”

“Oo.”

“Alam mo lahat tungkol sa akin.”

“Oo.”

“Alam mong minsan chinecheck ko nang dalawang beses ang mga dokumento dahil paranoid ako.”

“Tatlong beses.”

“Gabriel.”

“Sorry.”

Huminga ako nang malalim.

“May kondisyon ako.”

“Ano?”

“Walang sikreto.”

Tumigil ang ngiti niya.

Seryoso siyang tumango.

“Walang sikreto.”

“Walang desisyong para sa ating dalawa na ikaw lang ang gagawa.”

“Deal.”

“At kapag may problema…”

“Pag uusapan natin kahit pangit.”

Napangiti ako.

“Sige.”

“Sige na ano?”

Tinaasan ko siya ng kilay.

“Gusto mo pa talagang marinig?”

“Oo.”

Tumawa ako.

“Oo, Gabriel. Pakakasalan kita.”

Sa pagkakataong iyon, ang kasal ko ay maliit lang.

Walang engrandeng ballroom.

Walang daan daang bisita.

Nandoon si Mama.

Si Mia.

Ilang kaibigan.

At…

Si Camille.

Oo.

Dumating siya kasama ang asawa niya.

Nang magkita kami, nagyakapan kami.

“Ang weird natin,” bulong niya.

“Medyo.”

Pareho kaming natawa.

Bago magsimula ang seremonya, mag isa akong tumayo sa harap ng salamin.

Suot ko ang simpleng puting damit na pinili ko.

Walang pulang dekorasyon.

Walang marangyang palamuti.

May maliit lamang na palumpon ng sampaguita at puting rosas sa kamay ko.

Tatlong taon na ang nakaraan, akala ko ang pagkawala ni Rafael ang katapusan ng pinakamagandang bahagi ng buhay ko.

Mali pala.

Hindi pala lahat ng nawawala ay pagkawala.

May mga bagay na kailangang mawala para makita mo kung gaano kalaki ang espasyong matagal na nilang sinasakop.

May kumatok.

“Andrea?”

Boses ni Gabriel.

“Ready ka na?”

Tumingin ako sa sarili ko sa salamin.

Hindi na ako iyong babaeng nakaupo sa gilid ng kama sa Tagaytay habang pilit inuunawa kung paano naging kasinungalingan ang sampung taon.

Hindi rin ako naging mas matapang sa isang gabi.

Hindi ganoon ang nangyari.

Unti unti lang.

Isang desisyon.

Isang araw.

Isang maliit na negosyo.

Isang dinner invitation na minsan kong tinanggihan.

Isang pagkakataong ibinigay ko ulit sa sarili ko.

At ngayon…

Binuksan ko ang pinto.

Nakatayo si Gabriel sa labas.

Nang makita niya ako, natigilan siya.

“Ano?”

Umiling siya.

“Wala.”

“Bakit ganyan ka tumingin?”

“Iniisip ko lang na sobrang swerte ko.”

Napangiti ako.

“Huwag kang masyadong kampante.”

Tumawa siya at iniabot ang kamay niya.

Tiningnan ko iyon.

Noong una kong kasal, akala ko ang singsing ang nagpapatunay na pinili ako.

Ngayon alam ko na.

Hindi singsing.

Hindi titulo.

Hindi litrato.

Hindi pangako sa harap ng maraming tao.

Ang tunay na pagpili ay nangyayari sa ordinaryong araw.

Kapag walang nanonood.

Kapag mahirap magsabi ng totoo pero sinasabi mo pa rin.

Kapag may pagkakataon kang kontrolin ang taong mahal mo pero pinipili mong igalang siya.

Kapag kaya niyang umalis ngunit binibigyan mo siya ng dahilan para kusang manatili.

Hinawakan ko ang kamay ni Gabriel.

“Ready na ako.”

Magkasabay kaming naglakad papunta sa hardin.

Naroon si Mama sa unahan, umiiyak na kahit hindi pa nagsisimula ang seremonya.

Tumawa ako.

Tumawa rin si Gabriel.

At sa ilalim ng maliwanag na langit ng Tagaytay, sa lugar na minsang naging alaala ng pinakamabigat kong umaga, nagsimula ang isang bagong kabanata.

Hindi perpekto.

Hindi ko rin hinihiling na maging perpekto.

Gusto ko lang itong maging totoo.

At sa pagkakataong ito…

Alam ko ang buong kwento bago ko sinabing oo.