“Anong pangalan mo, Neng?”

Napakurap si Carla.

Hindi iyon ang inaasahan niyang marinig.

“Carla po.”

“Carla ano?”

“Carla Reyes po.”

Tumango si Mang Romy.

Pagkatapos ay kinuha niya ang lalagyan ng barya.

Akala ng babaeng may payong ay bibilangin niya ang kulang na pamasahe.

Akala naman ng lalaking kanina pa nagpaparinig ay ipapakita niya kung magkano ang nawawala sa kita niya kapag may pasaherong hindi nagbabayad.

Pero hindi.

Isinubo ni Mang Romy ang dalawang daliri sa lalagyan.

Kumalansing ang mga barya.

May hinugot siyang ilang perang papel na nakatiklop sa ilalim.

Binilang niya iyon.

Isang daan.

Dalawang daan.

Tatlong daan.

Apat na raan.

Limang daang piso.

Iniabot niya kay Carla.

Hindi agad gumalaw ang dalaga.

Pati ang mga pasahero ay natahimik.

“Manong…”

“O.”

“Bakit po?”

“Pamasahe mo.”

“Pero hindi naman po limang daan ang pamasahe.”

“Alam ko.”

Napatingin si Mang Romy sa punit na bag ni Carla.

“Pamasahe mo pauwi. Pagkain mo mamaya. At kahit kaunting pandagdag sa nawala sa iyo.”

Parang may humigpit sa lalamunan ni Carla.

Umiling siya agad.

“Hindi po. Hindi ko po puwedeng tanggapin.”

“Bakit?”

“Kayo nga po ang hindi ko mabayaran.”

Doon bahagyang ngumiti si Mang Romy.

Hindi malaking ngiti.

Halos hindi nga mapansin.

“Labinsiyam ka na, di ba?”

“Opo.”

“May exam ka?”

“Opo.”

“Eh di mas kailangan mo iyan kaysa sa akin ngayong umaga.”

May isang pasaherong napabuntong hininga.

Ang ale na may payong ay biglang tumingin sa labas.

Iyong lalaking nagsabing magaling umarte si Carla ay napakamot sa batok.

Pero hindi pa tapos si Mang Romy.

Kumuha siya ng isa pang perang papel.

Isang daang piso.

Iniabot din niya.

“Manong, tama na po.”

“May kakainin ka pa ba?”

Hindi nakasagot si Carla.

Iyon na ang sagot.

Napailing si Mang Romy.

“Ayan. Kunin mo.”

“Pero paano po kayo?”

“Ano ako?”

“Pamamasada niyo po iyan.”

“Oo.”

“Pinaghirapan niyo po iyan.”

“Oo rin.”

“Kaya hindi ko po matatanggap.”

Biglang tumawa si Mang Romy.

“Neng, ang tigas ng ulo mo.”

May ilang pasaherong napangiti.

Nawala nang kaunti ang bigat sa loob ng jeep.

Pero si Carla ay umiiyak pa rin.

Hindi na dahil sa hiya.

Iba na.

May mga pagkakataong mas madaling tanggapin ang masasakit na salita kaysa kabutihang hindi mo inaasahan.

Hindi alam ni Carla kung saan titingin.

Sa pera ba.

Sa driver.

Sa mga taong kanina lamang ay pinagdududahan siya.

O sa punit niyang bag na parang paalala na ilang minuto lang ang nakalipas ay pakiramdam niya pinakamasamang umaga na iyon ng buhay niya.

“Neng.”

Mahinang nagsalita si Mang Romy.

“May anak akong babae.”

Doon siya tumigil.

Napatingin sa kanya ang lahat.

Maging ang ingay ng mga bus at busina sa España ay tila lumayo sandali.

“Kung siya ang nasa kalagayan mo, gusto kong may taong maniwala sa kanya.”

Walang nagsalita.

“Nag aaral din po siya?” tanong ni Carla.

Hindi agad sumagot si Mang Romy.

Tumingin muna siya sa manibela.

Parang may lumang alaala roon na ayaw niyang hawakan nang matagal.

“Dati.”

Isang salita lang.

Dati.

Hindi na nagtanong si Carla.

May kung anong nasa mukha ni Mang Romy na nagsabing huwag muna.

Biglang may kamay na lumitaw mula sa kabilang upuan.

Iyong ale na may payong.

May hawak siyang dalawang daang piso.

“Neng.”

Napatingin si Carla.

“Akin na.”

“Ano po?”

“Ibigay mo rito iyong limang daan ni Manong.”

Nagulat si Carla.

Pati si Mang Romy ay napakunot noo.

Pero inilagay ng ale ang dalawang daan sa palad ni Carla.

“Ako na ang magdadagdag.”

Natahimik ulit ang jeep.

“Pasensya ka na sa sinabi ko kanina.”

Hindi makapagsalita si Carla.

“Akala ko kasi…”

Huminto ang ale.

Hindi niya tinapos.

Marahil dahil wala namang magandang paraan para tapusin ang ganoong pangungusap.

Akala ko kasi sinungaling ka.

Akala ko kasi manloloko ka.

Akala ko kasi alam na kita kahit hindi naman kita kilala.

Hindi na kailangang sabihin.

“Salamat po.”

Iyon lang ang nasabi ni Carla.

Biglang may limampung piso namang iniabot ang isang matandang lalaki.

“O, pang almusal.”

May sumunod.

“May singkwenta rin ako.”

Isa pa.

“Isang daan.”

Pati iyong lalaking nagpatawang artista kanina ay dumukot sa bulsa.

Tumingin muna siya kay Carla.

Halatang nahihiya.

“Ate.”

Iniabot niya ang tatlong daang piso.

“Sorry.”

Napatingin sa kanya si Carla.

“Masama lang talaga bunganga ko kapag umaga.”

May ilang natawa.

“Kapag umaga lang?” biro ng isang pasahero.

Nagtawanan ang jeep.

Pati si Carla.

Habang umiiyak.

Iyon iyong kakaibang tawang hindi mo alam kung tawa ba talaga o paglabas lang ng lahat ng bigat na kanina mo pa pinipigilan.

Maya maya, halos lahat ng pasahero ay may iniabot.

Dalawampu.

Singkwenta.

Isang daan.

May isang estudyanteng kapwa niya kolehiyala na nagbigay ng dalawang ballpen.

“Wala akong cash. Pero baka kailangan mo sa exam.”

Mas lalo tuloy napaiyak si Carla.

“Salamat.”

“Blue saka black iyan. Pili ka.”

“Pareho?”

“Sige na nga.”

Tumawa sila.

Pero si Mang Romy ay nakatingin lang sa rearview mirror.

Tahimik.

Parang sapat na sa kanya ang nangyayari.

Nang bilangin ng ale ang perang naipon, umabot iyon sa mahigit dalawang libong piso.

Nanlaki ang mata ni Carla.

“Hindi ko po puwedeng kunin lahat.”

“Kunin mo,” sabi ng ale.

“Pero…”

“May project ka, di ba?”

“Opo.”

“Eh di gamitin mo.”

“Pero hindi ko po kayo kilala.”

Sumagot ang matandang lalaki.

“Mas mabuti nga.”

Napatingin ang lahat sa kanya.

Ngumiti siya.

“Kapag tumulong ka kasi sa kakilala mo, minsan iniisip mong babalik sa iyo. Kapag hindi mo kilala, wala kang hinihintay.”

Napailing ang lalaking masama ang bunganga.

“Tay, alas siyete pa lang, malalim na.”

Nagtawanan na naman sila.

Maging si Mang Romy ay napatawa.

“O siya. May exam pa iyong bata.”

Pinaandar niya ulit ang jeep.

Pero bago umandar nang tuluyan, may sinabi siya kay Carla.

“Huwag mong isipin na utang iyan.”

“Ano po?”

“Kapag nakaluwag ka balang araw, huwag mo kaming hanapin.”

“Pero gusto ko po kayong bayaran.”

“Huwag.”

“Manong…”

“May makita kang nangangailangan, siya ang bayaran mo.”

Tumigil ang ngiti ni Carla.

Tinitigan niya si Mang Romy.

Hindi niya alam noon kung bakit tumatak nang ganoon kalalim ang simpleng pangungusap na iyon.

Siguro dahil walang sermon.

Walang mahabang paliwanag.

Walang drama mula sa driver.

Parang normal lang.

Parang sinasabing pakiabot nga ng bayad.

May makita kang nangangailangan, siya ang bayaran mo.

Ilang minuto ang lumipas.

Huminto ang jeep sa tapat ng unibersidad.

Bumaba si Carla.

Pero bago tuluyang isara ang kamay niya sa bakal na hawakan, lumingon siya.

“Mang Romy.”

“O?”

“Babalik po ako.”

“Exam mo muna.”

“Babalik po talaga ako.”

“Sige na. Male late ka.”

Tumakbo si Carla papasok sa campus.

Punit ang bag.

Namamaga ang mata.

Wala ang cellphone.

Wala ang wallet.

Pero may dalawang ballpen sa bulsa.

At mahigit dalawang libong pisong mahigpit na nakatiklop sa kamay.

Pagdating niya sa classroom, sarado na ang pinto.

Kumatok siya.

Binuksan iyon ng professor niya.

“Ms. Reyes. You’re late.”

“Sorry po, Ma’am.”

Tiningnan siya ng professor mula ulo hanggang paa.

Namumugto ang mata.

Punit ang bag.

Nanginginig pa ang kamay.

“Are you okay?”

Doon na naman muntik umiyak si Carla.

Pero pinigilan niya.

“Nadukutan po ako sa jeep.”

Nag iba ang mukha ng professor.

“Do you need to go to the security office?”

“After exam na lang po. Puwede pa po ba akong mag exam?”

Tahimik siyang tinitigan nito.

Pagkatapos ay binuksan nang mas maluwag ang pinto.

“Sit down.”

“Thank you po.”

Umupo si Carla.

Kinuha niya ang dalawang ballpen na ibinigay ng estrangherang estudyante.

Black muna.

Huminga nang malalim.

At nagsimulang sumagot.

Hindi niya naperpekto ang exam.

May tatlong tanong siyang hindi nasagutan.

Sa isang essay, halos limang minuto siyang nakatitig lang sa papel dahil bumabalik sa isip niya ang mukha ni Mang Romy.

Pero nakatapos siya.

At sa araw na iyon, sapat na iyon.

Pagkatapos ng exam, pumunta siya sa security office.

Nagreport.

Tumawag sa nanay niya gamit ang telepono ng guard.

Pagkasagot pa lang sa kabilang linya, bumigay ulit siya.

“Ma…”

“Carla? Bakit ibang numero? Nasaan ka?”

“Nadukutan ako.”

“Ano?”

“Wala na iyong wallet ko. Pati cellphone.”

“Nasaktan ka ba?”

“Hindi.”

“Sigurado ka?”

“Opo.”

“Nasaan ka ngayon?”

“School.”

“Susunduin kita.”

“Huwag na, Ma.”

“Carla.”

“Okay lang ako.”

“Anong okay lang? Nawawala ang gamit mo.”

“Ma…”

Napangiti si Carla kahit basa ang mata niya.

“May nakilala akong mabuting tao.”

Tahimik ang nanay niya.

“Ano?”

“Mahabang kuwento.”

At mahaba nga.

Kinagabihan, ikinuwento niya ang lahat.

Mula sa punit na bag.

Sa mga parinig.

Sa biglang paghinto ng jeep.

Hanggang sa sinabi ni Mang Romy.

May makita kang nangangailangan, siya ang bayaran mo.

Hindi nakapagsalita agad ang nanay ni Carla.

Pagkatapos ay tinanong nito.

“Alam mo ba plate number?”

Hindi.

“Ruta?”

Oo.

“Anong oras?”

Alas siyete.

“Anong pangalan?”

Mang Romy.

Kinabukasan, bumalik si Carla sa España.

Maaga.

May dala siyang maliit na paper bag.

May pandesal.

Kape.

At sobre.

Nag abang siya.

Isang jeep.

Dalawa.

Tatlo.

Sampu.

Dalawampu.

Wala si Mang Romy.

Bumalik siya kinabukasan.

Wala pa rin.

Sumunod na araw.

Wala.

Isang linggo.

Dalawang linggo.

Minsan, bago pumasok, nagtatanong siya sa ibang driver.

“Kuya, kilala niyo po si Mang Romy? Medyo matanda po. Ganito po itsura…”

Maraming Romy.

May Romy na kalbo.

May Romy na payat.

May Romy na taga Sampaloc.

May isang driver pang tumawa.

“Iha, kalahati ng driver sa Maynila yata Romy.”

Hindi sumuko si Carla.

Hanggang isang Sabado ng umaga.

Wala siyang klase.

Nagpunta siya sa terminal na sinabi ng isang dispatcher.

May matandang lalaking nakaupo sa monoblock chair.

“Kilala niyo po si Mang Romy?”

“Sinong Romy?”

Ipinaliwanag niya.

Nang banggitin niyang may lumang lalagyan ng barya at laging may grasa ang kamay, biglang tumahimik ang matanda.

“Ah.”

“Kilalang kilala niyo po?”

“Oo.”

“Nasaan po siya?”

Tumingin ang lalaki sa dulo ng terminal.

“Wala.”

Parang may malamig na dumaan sa dibdib ni Carla.

“Anong ibig sabihin ng wala?”

“Hindi namamasada.”

“Bakit po?”

“Nasira iyong jeep.”

“Kailan?”

“Mga isang linggo na.”

“Nasaan po siya?”

Binigyan siya ng direksiyon.

Maliit na eskinita sa Sampaloc.

Makalipas ang halos isang oras, nakatayo si Carla sa harap ng isang bahay na gawa sa pinaghalong kahoy at semento.

Kumatok siya.

Walang sumagot.

Kumatok ulit.

May babaeng lumabas.

Mga dalawampu’t dalawang taong gulang siguro.

“Opo?”

“Good morning po. Hinahanap ko po si Mang Romy.”

“Tatay ko po.”

Biglang lumiwanag ang mukha ni Carla.

“Nandito po siya?”

“Opo. Bakit po?”

Hindi agad nakasagot si Carla.

Dahil mula sa loob ng bahay ay lumabas si Mang Romy.

Naka shorts.

Kupas na sando.

May hawak na wrench.

Nang makita siya, napakunot noo ito.

“Neng?”

Napatawa si Carla.

“Naalala niyo po ako?”

“Ikaw iyong walang bayad.”

Natawa silang lahat.

“Grabe naman po, Manong. Iyon talaga naalala niyo.”

“Ano pa ba?”

Inabot ni Carla ang paper bag.

“Para po sa inyo.”

“Ano iyan?”

“Pandesal.”

“Aba, suhol.”

“May kape rin.”

“Sige. Pasok.”

Doon nakita ni Carla ang jeep.

Nasa maliit na bakuran.

Nakabukas ang makina.

May mga piyesang nakakalat.

“Kaya pala hindi ko kayo makita.”

“Nasira.”

“Magkano po ang pagawa?”

Napatingin si Mang Romy sa kanya.

“Huwag kang magsimula.”

“Wala pa akong sinasabi.”

“Kilala na kita.”

“Dalawang beses pa lang tayo nagkita.”

“Makikita sa mukha mo.”

Napangiti si Carla.

Pagkatapos ay inilabas niya ang sobre.

“Ito po iyong pera ninyo.”

Hindi tinanggap ni Mang Romy.

“Sinabi ko nang huwag.”

“Pero…”

“Carla.”

Unang beses niyang tinawag ang pangalan niya.

“Hindi utang iyon.”

Tahimik si Carla.

“Kung ibabalik mo sa akin, parang hindi mo naintindihan.”

Napababa siya ng tingin.

“Naalala ko po.”

“Ano?”

“May makita akong nangangailangan, siya ang bayaran ko.”

“O.”

Tumango si Mang Romy.

“Tama.”

Napatingin si Carla sa sirang jeep.

Pagkatapos sa anak niyang babae.

May mga libro sa maliit na mesa.

May notebook.

May lumang school ID na nakasabit sa pako sa dingding.

Napansin iyon ni Carla.

Pareho ang apelyido.

At doon niya naalala.

May anak akong babae.

Nag aaral din po siya?

Dati.

Hindi siya nagtanong.

Hindi noong araw na iyon.

Pero makalipas ang ilang buwan, nalaman niya rin.

Si Liza, anak ni Mang Romy, ay huminto sa kolehiyo dahil kapos sila sa pera.

Isang semestre na lang sana bago matapos.

Hindi iyon ikinuwento ni Mang Romy.

Si Liza mismo ang nagsabi.

Nahihiya pa.

“Kailangan kasi namin unahin iyong bahay. Tapos maintenance ni Tatay. Tapos iyong jeep.”

“Balak mong bumalik?”

“Opo.”

“Kailan?”

Ngumiti si Liza.

Iyong ngiting ginagamit ng taong ayaw magsabing hindi niya alam.

“Kapag kaya na.”

Hindi na nagsalita si Carla.

Pero may pumasok sa isip niya.

At hindi iyon umalis.

Lumipas ang tatlong taon.

Nagtapos si Carla.

Hindi naging madali.

May mga gabing instant noodles ang hapunan.

May panahong muntik siyang huminto dahil nawalan ng trabaho ang nanay niya.

May subjects siyang inulit.

May professor siyang kinainisan.

May thesis defense na akala niya ikamamatay niya sa kaba.

Normal na buhay.

Magulo.

Hindi pelikula.

Pero sa wallet niya, may maliit na papel na nakatiklop.

Isinulat niya roon ang sinabi ni Mang Romy.

May makita kang nangangailangan, siya ang bayaran mo.

Hindi niya iyon ipinost.

Hindi niya ginawang inspirational quote.

Sa totoo lang, ilang beses pa nga niyang nakalimutang nasa wallet iyon.

Pero tuwing nakikita niya…

May kung anong bumabalik.

Noong unang sweldo niya sa trabaho, hindi siya bumili agad ng bagong sapatos.

Nagtabi siya ng pera.

Hindi malaki.

Limang daan.

Sumunod na buwan, isang libo.

Hanggang sa nakabuo siya ng maliit na halaga.

Tinawagan niya si Liza.

“May sasabihin ako.”

“Ano?”

“Gusto mo pa bang bumalik sa school?”

Tahimik.

“Carla…”

“Oo o hindi?”

“Oo.”

“Eh di bumalik ka.”

“Paano?”

“Hindi ko kayang bayaran lahat. Huwag kang umasa nang bongga.”

Natawa si Liza.

“Pero kaya kong tumulong sa enrollment.”

“Carla, hindi.”

“Hoy.”

“Hindi talaga.”

“May utos ang tatay mo sa akin.”

“Ano?”

“Ikaw iyong nakita kong nangangailangan.”

Tahimik ulit.

Pagkatapos ay may narinig siyang singhot sa kabilang linya.

“Umiiyak ka?”

“Hindi.”

“Sinungaling.”

“Ikaw kaya.”

Bumalik sa kolehiyo si Liza.

Hindi dahil kay Carla lamang.

Nag part time siya.

Tumulong ang pamilya.

May scholarship siyang nakuha sa sumunod na semestre.

At isang araw, dalawang taon matapos bumalik…

Nagtapos siya.

Nasa graduation si Mang Romy.

Naka barong.

Halatang hiniram dahil medyo maluwag sa balikat.

Katabi niya si Carla.

Nang tawagin ang pangalan ni Liza, tumayo si Mang Romy.

Hindi siya sumigaw.

Hindi siya pumalakpak nang sobra.

Tumayo lang.

At umiyak.

Tahimik.

Napansin ni Carla.

“Manong.”

“May alikabok.”

“Aircon dito.”

“Eh di alikabok sa aircon.”

Hindi na siya kinulit ni Carla.

Pagkatapos ng graduation, nagpicture silang tatlo.

“Sandali,” sabi ni Liza. “Tatay, ngumiti ka.”

“Nakangiti ako.”

“Hindi iyan ngiti. Mukha kang galit.”

“Ganyan mukha ko.”

“Carla, ikaw magsabi.”

“Manong, ngumiti raw.”

“Dalawa na kayong makulit.”

Click.

Iyon ang naging paboritong litrato ni Carla.

Makalipas ang ilang taon, naging guidance counselor si Carla sa isang pribadong paaralan sa Maynila.

Hindi siya yumaman.

Hindi rin biglang naging perpekto ang buhay.

May bills.

May overtime.

May araw na gusto niyang ihagis ang laptop sa bintana.

Pero tuwing may estudyanteng pumapasok sa opisina niya dahil walang pamasahe pauwi, hindi niya tinatanong agad kung bakit.

May maliit siyang kahon sa drawer.

Pamasahe.

Pagkain.

Emergency.

Minsan barya.

Minsan dalawang daan.

Minsan wala nang laman dahil petsa de peligro na rin siya.

Kapag tinatanong siya ng estudyante kung kailan babayaran, iisa ang sagot niya.

“Huwag mo akong bayaran.”

Tapos ngingiti siya.

“Kapag kaya mo na, tulungan mo iyong susunod.”

Isang maulang hapon, may kumatok sa opisina niya.

“Ma’am Carla?”

“Opo?”

“May naghahanap po sa inyo sa gate.”

“Sino?”

“Driver daw po.”

Biglang tumigil ang kamay niya.

Hindi niya alam kung bakit.

Maraming driver sa Maynila.

Pero tumayo agad siya.

Pagdating sa gate, may lumang jeep na nakaparada.

Mas makintab na ngayon.

Bagong pintura.

May maliit na sticker sa windshield.

At nakasandal sa gilid si Mang Romy.

Mas maputi na ang buhok.

Mas mabagal na ang lakad.

Pero parehong mukha.

Iyong mukhang galit kahit hindi naman.

“Manong!”

“O.”

Lumapit si Carla.

“Bakit kayo nandito?”

“May ibibigay.”

“Ano?”

May kinuha si Mang Romy mula sa jeep.

Isang lumang plastic na lalagyan.

Gasgas.

Kupas.

Pamilyar.

Nanlaki ang mata ni Carla.

“Iyan ba…”

“Lalagyan ng barya.”

“Nasaan iyong mga barya?”

“Wala.”

“Bakit?”

“Retired na ako.”

Natawa si Carla.

“Kayo o iyong lalagyan?”

“Pareho.”

Iniabot niya iyon.

“Akin na?”

“O.”

“Bakit?”

“Kasi ikaw na ang bahala.”

Hindi agad nakuha ni Carla.

“Manong…”

“May mga bagay na hindi kailangang ibalik sa pinanggalingan.”

Tumigil siya.

“Mas magandang ipasa.”

Doon na tuluyang napaiyak si Carla.

“Grabe kayo.”

“O bakit?”

“Pinapaiyak niyo ako.”

“Ikaw itong iyakin.”

Tinanggap niya ang lalagyan.

May kalansing sa loob.

Napakunot noo siya.

“Akala ko walang laman?”

“Buksan mo.”

Binuksan ni Carla.

May isang barya.

At isang nakatiklop na papel.

Binuksan niya iyon.

Sulatan ni Mang Romy.

Hindi maganda.

Tabingi ang ilang letra.

Pero malinaw.

Carla,

Noong araw na sumakay ka sa jeep ko, akala mo ikaw ang tinulungan ko.

Hindi mo alam, tinulungan mo rin ako.

Noong panahong iyon, pakiramdam ko wala na akong silbi kundi magmaneho at magbilang ng barya.

Nang makita kitang bumalik para magpasalamat, naisip kong baka may saysay pa pala ang maliliit na bagay na ginagawa natin.

Salamat dahil hindi mo nakalimutan si Liza.

Salamat dahil tinupad mo ang sinabi ko.

Pero huwag ka munang matuwa.

Hindi pa tapos.

Marami ka pang kailangang tulungan.

Napatawa si Carla habang umiiyak.

“Tingnan mo. Nakasulat na huwag kang umiyak.”

“Wala naman pong nakasulat.”

“Dagdag ko ngayon.”

Napailing siya.

“Manong, salamat.”

“Huwag sa akin.”

“Saan?”

Itinuro ni Mang Romy ang kahon.

“Sa susunod.”

Mula noon, inilagay ni Carla ang lumang lalagyan sa ibabaw ng mesa niya.

Hindi bilang dekorasyon.

Ginagamit niya talaga.

May mga estudyanteng naglalagay ng piso.

May guro na naghulog ng limang daan.

May magulang na minsang naglagay ng isang libo nang walang pangalan.

May batang kumuha ng pamasahe pauwi.

May kumuha para makabili ng lunch.

Walang listahan ng pangalan.

Walang litrato.

Walang post.

Walang kailangang magpasalamat.

Makalipas ang maraming taon, isang batang babae ang pumasok sa opisina ni Carla.

First year college.

Namumula ang mata.

“Ma’am…”

“Bakit?”

“Nawala po wallet ko.”

Napatingin si Carla sa kanya.

Parang may humila sa oras pabalik.

España.

Mainit.

Mausok.

Punit na bag.

Mga matang nakatingin.

Isang driver na mukhang galit.

“May pamasahe ka pauwi?”

Umiling ang bata.

Binuksan ni Carla ang lumang lalagyan.

Kumuha siya ng pera.

Iniabot.

“Ma’am, babayaran ko po kayo bukas.”

Napangiti si Carla.

“Huwag.”

“Pero…”

“May kondisyon.”

Kinabahan ang bata.

“Ano po?”

Sumandal si Carla sa upuan.

Sa dingding sa likod niya ay nakasabit ang lumang litrato nilang tatlo.

Si Liza na naka toga.

Si Carla na nakangiti.

At si Mang Romy na mukhang galit sa graduation picture kahit masaya naman talaga.

Tumingin si Carla sa estudyante.

“Balang araw, kapag kaya mo na…”

Huminto siya.

Ngumiti.

“Alam mo na siguro ang kasunod.”

Hindi pa alam ng bata.

Pero malalaman din niya.

Dahil may kabutihang hindi talaga binabayaran.

Ipinapasa iyon.

Mula sa isang driver na may maruming kamay.

Sa isang kolehiyalang umiiyak sa jeep.

Sa isang anak na muntik nang hindi makatapos.

Sa isang estudyanteng walang pamasahe pauwi.

At marahil, balang araw, mula sa estudyanteng iyon patungo naman sa isang estrangherong hindi pa nila kilala.

Ganoon pala iyon.

Minsan hindi kailangan ng malaking halaga para baguhin ang direksiyon ng buhay ng isang tao.

Minsan ilang barya lang.

Isang pandesal.

Dalawang ballpen.

Kaunting tiwala.

At isang taong handang magsabi sa gitna ng mundong mabilis manghusga…

“Ako, naniniwala ako sa iyo.”

Sa labas ng opisina, umuulan.

Sa loob, kumalansing ang isang bagong baryang inihulog ng estudyante sa lumang lalagyan.

Isang piso.

“Ma’am, iiwan ko po iyan.”

“Bakit?”

Ngumiti ang bata.

“Para po sa susunod.”

Napatingin si Carla sa barya.

Pagkatapos sa litrato ni Mang Romy.

At sa unang pagkakataon matapos ang napakaraming taon, parang narinig niya ulit ang boses ng matandang driver sa gitna ng maingay at mausok na España.

May makita kang nangangailangan, siya ang bayaran mo.

Napangiti si Carla.

Hindi na niya pinigilan ang luha.

Dahil sa wakas, naunawaan niya ang isang bagay na hindi niya naintindihan noong labing siyam na taong gulang pa siya.

Ang perang ibinigay ni Mang Romy noong umagang iyon ay matagal nang naubos.

Pero ang kabutihang kasama niyon…

Hanggang ngayon, may sukli pa.