BAHAGI 2: ANG LIHIM NG DALAWANG DAANG MILYONG PISO

“Kanino ang perang ito, Aling Lourdes?”

Hindi agad sumagot ang matanda.

Dahan-dahan niyang ibinaba ang hawak na bungkos ng pera. Tumingin siya sa akin, pagkatapos ay sa lumang litrato ng aking ina na nakasabit sa dingding.

“Sa inyo po, Sir Gabriel.”

Napatawa ako. Hindi dahil natutuwa ako, kundi dahil hindi ko na alam kung ano ang dapat kong maramdaman.

“Sa akin? Aling Lourdes, wala na akong pera. Pati bahay na ito, kukunin na bukas. Kung sa akin ang perang iyan, bakit ngayon ko lang nakita?”

Hinawakan niya ang laylayan ng kanyang daster.

“May ipinangako po kasi ako sa mama ninyo.”

Parang may humila sa dibdib ko.

Labing-anim na taon nang patay ang aking ina. Sa lahat ng taong iyon, bihira kong marinig na banggitin ni Aling Lourdes ang tungkol sa mga huling araw nito.

“Bago po namatay si Ma’am Elena, may iniwan siyang isang bagay sa akin. Pero hindi niya po gustong malaman ninyo kaagad.”

“Ano?”

“Ang katotohanang hindi lahat ng kayamanang ipinagmalaki ng pamilya ninyo ay galing sa tatay ninyo.”

Napatitig ako sa kanya.

“Anong ibig mong sabihin?”

Hindi siya sumagot. Sa halip, lumapit siya sa lumang aparador sa tabi ng hagdan at kinuha ang isang maliit na kahong kahoy.

Matagal ko nang nakikita ang kahong iyon. Akala ko, mga lumang rosaryo at litrato lamang ang laman.

Ngunit nang buksan niya ito, isang makapal na sobre, ilang titulo ng lupa, at isang lumang bank passbook ang bumungad sa akin.

May pangalan sa unang dokumento.

Elena Monteverde.

Ang aking ina.

At sa ilalim nito, isang pangalang hindi ko inaasahang makita.

Lourdes Dela Cruz.

“Aling Lourdes, bakit nakapangalan sa iyo ang mga dokumentong ito?”

Napayuko siya.

“Dahil ako po ang pinagkatiwalaan ng mama ninyo.”

Umupo ako sa sahig. Wala na akong pakialam kung basa pa ang aking pantalon o kung nanginginig ang aking mga kamay.

“Simulan mo sa umpisa.”

Huminga siya nang malalim.

“Sir Gabriel, hindi po ako basta kasambahay ng pamilya ninyo.”

At doon nagsimula ang kuwentong hindi ko kailanman narinig.

Bago pa man nakilala ng aking ina ang aking ama, mayroon na siyang sariling negosyo.

Hindi malaking kumpanya. Isang maliit na pagawaan lamang ng mga kasangkapan sa Laguna, na minana niya mula sa kanyang mga magulang.

Ngunit matalino si Mama pagdating sa negosyo.

Unti-unti niyang pinalawak ang pagawaan. Bumili siya ng lupa, nagtayo ng mga paupahang gusali, at namuhunan sa ilang maliliit na kumpanyang noon ay nagsisimula pa lamang.

Si Aling Lourdes ang kanyang unang empleyado.

“Dalawampung taong gulang pa lang po ako noon,” kuwento niya. “Wala akong natapos. Ni hindi ako marunong gumamit ng typewriter. Pero tinuruan ako ng mama ninyo.”

Napangiti siya habang inaalala ang nakaraan.

“Kapag nagkakamali ako sa pagsusulat ng resibo, hindi niya ako pinapagalitan. Inuulit niya lang ang pagtuturo hanggang matutuhan ko.”

Nang magpakasal ang aking mga magulang, ipinagpatuloy ni Mama ang kanyang mga negosyo.

Ngunit hindi naging madali ang kanilang pagsasama.

Mahilig sa malalaking proyekto ang aking ama. Madalas siyang mangutang upang pondohan ang mga negosyong hindi pa niya lubos na nauunawaan.

Ilang beses siyang iniligtas ni Mama mula sa pagkakautang.

Hanggang sa isang araw, natuklasan nitong ginamit ni Papa ang ilan sa kanyang mga ari-arian bilang garantiya sa isang napakalaking utang nang walang pahintulot niya.

“Galit na galit po ang mama ninyo noon,” sabi ni Aling Lourdes.

“Pero hindi po sila naghiwalay?”

“Hindi. Mahal na mahal niya kayo. Ayaw niyang lumaki kayong magkahiwalay ang inyong mga magulang.”

Hindi ko alam kung matutuwa ba ako o masasaktan sa narinig ko.

Sa buong buhay ko, itinuring kong huwarang negosyante ang aking ama.

Siya ang nagturo sa akin na huwag basta magtiwala sa ibang tao.

Nakakatawa.

Ang mismong aral na iyon ang hindi ko nasunod.

“Pero ano ang kinalaman nito sa pera?”

Itinuro ni Aling Lourdes ang mga dokumento.

“Nang magkasakit po ang mama ninyo, natakot siyang baka mawala ang lahat ng pinaghirapan niya. Kaya bago siya namatay, inayos niya ang mga natitira niyang ari-arian.”

Ipinakita niya sa akin ang isang lumang dokumento.

May mga lupain sa Laguna, dalawang gusali sa Makati, at ilang pamumuhunan sa mga kumpanyang hindi ko kilala.

Ang ilan sa mga ari-arian ay nakapaloob sa isang trust na itinayo ng aking ina para sa akin. Si Aling Lourdes ang itinalagang mangasiwa nito, katuwang ang isang abogado.

“Ang sabi po niya, huwag muna ninyong gagalawin ang perang ito hangga’t hindi ninyo natututuhang tumayo sa sarili ninyong mga paa.”

Napailing ako.

“Aling Lourdes, labing-anim na taon mo itong itinago?”

“Opo.”

“Kahit noong nagsisimula pa lang ako sa negosyo?”

“Opo.”

“Kahit noong muntik nang malugi ang una kong kumpanya?”

Napapikit siya.

“Opo.”

Hindi ko napigilang tumaas ang boses ko.

“Bakit?!”

Napaatras siya nang bahagya.

Agad akong nakonsensiya.

“Pasensiya na. Hindi ko sinasadyang sigawan ka.”

Umiling siya.

“May karapatan po kayong magalit.”

Umupo siyang muli sa tabi ko.

“Pero Sir Gabriel, naaalala po ba ninyo noong dalawampu’t anim na taong gulang kayo at humingi kayo ng pera sa tatay ninyo para magtayo ng kumpanya?”

Tumango ako.

“Tinanggihan niya ako.”

“At ano po ang ginawa ninyo?”

“Nangutang ako. Nagtrabaho. Naghanap ng mga mamumuhunan.”

“At nabuo ninyo ang Monteverde Holdings.”

Tahimik ako.

“Iyon po ang gustong mangyari ng mama ninyo. Gusto niyang magkaroon kayo ng sariling buhay. Ayaw niyang umasa kayo sa kayamanang iniwan niya.”

Tumingin ako sa mga bungkos ng perang nakakalat sa sahig.

“Pero bakit ngayon?”

Biglang namula ang mga mata ni Aling Lourdes.

“Dahil hindi po sinabi ng mama ninyo na kailangan muna kayong mawalan ng lahat bago ko ibigay ito.”

Tumulo ang kanyang luha.

“Sinabi niya lang na kapag dumating ang araw na talagang kailangan ninyo ng tulong, huwag ko kayong pababayaan.”

Hindi ako nakapagsalita.

Sa labas, patuloy ang pagbuhos ng ulan.

May ilang patak na pumapasok sa bukas na pinto, ngunit wala sa aming dalawa ang kumilos upang isara iyon.

“Magkano ang lahat ng ito?”

“Higit dalawang daang milyong piso po ang naihanda namin. May iba pang mga ari-arian, pero kailangan pa nating kausapin si Attorney Mendoza.”

“Dalawang daang milyon…”

Paulit-ulit kong binigkas ang halaga.

Hindi sapat ang perang iyon upang mabawi ang lahat ng nawala sa akin.

Ngunit sapat upang makapagsimula akong muli.

Biglang may naalala ako.

“Aling Lourdes, bakit nakakalat ang pera rito? Hindi ba mas ligtas kung nasa bangko?”

Bahagya siyang natawa.

“Ang totoo po, hindi ko rin gustong ilabas ang lahat. Pero natakot akong baka pati ang mga account ng trust ay madamay sa problema ninyo. Kaya nakipag-ugnayan ako sa abogado at sa bangko para ihanda ang perang maaari nating gamitin.”

“At paano mo nailabas ang ganito kalaking halaga?”

“May mga dokumento po tayo. Hindi ito basta pera na kinuha ko kung saan. Nasa kabilang bag ang mga papeles.”

Itinuro niya ang isang itim na maleta.

Binuksan ko iyon.

Maayos na nakalagay sa loob ang mga bank certificate, resibo, at iba pang dokumento.

Sa ilalim ng lahat, may isang maliit na sobre.

Dilaw na ang papel.

Nakasulat dito ang aking pangalan.

Gabriel, anak.

Nakilala ko agad ang sulat-kamay.

Kay Mama.

Nanginig ang aking mga daliri habang binubuksan ko ang sobre.

“Mahal kong Gabriel,

Kung binabasa mo ang liham na ito, marahil ay dumating na ang araw na kailangan mong malaman ang tungkol sa mga ari-ariang iniwan ko.

Hindi ko alam kung ilang taon ka na ngayon. Hindi ko rin alam kung ano ang itsura mo, kung may asawa ka na, o kung mayroon ka nang mga anak.

Ang alam ko lang, malamang ay mas matangkad ka na sa akin.

Sana naman ay natuto ka nang kumain ng gulay.”

Napatawa ako sa gitna ng pag-iyak.

Ganyan na ganyan si Mama.

Kahit noong nasa ospital siya, pinapagalitan pa rin niya ako dahil puro karne ang kinakain ko.

Nagpatuloy ako sa pagbabasa.

“Hindi ko iniwan ang kayamanang ito para maging mas mahalaga ka sa ibang tao.

Iniwan ko ito para kung sakaling dumating ang araw na pakiramdam mo ay wala ka nang matatakbuhan, maalala mong may isang taong naghanda para sa iyo.

Pero anak, may isang pakiusap ako.

Huwag mong hayaang ang perang ito ang magdikta kung sino ang karapat-dapat mong mahalin.

Maraming taong lalapit sa iyo kapag mayroon kang maibibigay.

Mas mahirap makilala ang mga taong mananatili kapag ikaw naman ang nangangailangan.

Kung nasa tabi mo pa rin si Lourdes habang binabasa mo ito, pakiyakap siya para sa akin.

Siya ang kapatid na hindi ko kadugo.

At sana, kapag matanda na siya, hindi mo siya hahayaang mag-isa.”

Hindi ko na natapos ang liham.

Hinila ko si Aling Lourdes palapit at niyakap nang mahigpit.

“Salamat, Nay.”

Naramdaman kong nanigas ang kanyang katawan.

Mula pagkabata, Aling Lourdes ang tawag ko sa kanya.

Ngayon ko lamang siya tinawag na Nay.

Napahagulgol siya.

“Sir Gabriel…”

“Wala nang Sir. Gabriel na lang.”

“Hindi po puwede.”

“Bakit?”

“Dahil baka pagalitan ako ng mama ninyo kapag nagkita kami.”

Pareho kaming natawa.

Pagkatapos, pareho kaming umiyak.

Matagal.

Hanggang sa maramdaman kong hindi na ako nag-iisa.

Kinabukasan, alas-sais pa lamang ng umaga, may kumatok na sa aming pinto.

Tatlong lalaking nakasuot ng pormal na damit ang naghihintay sa labas.

Kasama nila ang kinatawan ng bangko.

“Mr. Monteverde, narito po kami tungkol sa inyong ari-arian.”

Tumango ako.

“Alam ko. Pero bago tayo magpatuloy, may gusto akong itanong. Posible bang magkaroon ng kasunduan tungkol sa natitirang utang?”

Nagkatinginan sila.

Ipinaliwanag ng isa na kailangan nilang suriin ang mga dokumento at ang kasalukuyang kalagayan ng aking mga obligasyon.

Hindi ko sila pinilit.

Hindi ko rin inilabas ang mga bungkos ng pera upang ipagyabang na may pambayad na ako.

Sa halip, ibinigay ko ang numero ng aking bagong abogado.

Si Attorney Ramon Mendoza.

Siya pala ang matagal nang katuwang ni Mama sa pangangasiwa ng trust.

Dumating siya makalipas ang isang oras.

Isang matandang lalaking nakasalamin, may dalang lumang briefcase at mukhang hindi natulog nang maayos.

“Gabriel, noong huli kitang nakita, pitong taong gulang ka pa lang.”

“Attorney, pasensiya na. Hindi ko kayo maalala.”

“Mas mabuti na rin. Sinira mo ang paborito kong fountain pen noon.”

Napangiti ako.

Hindi siya ngumiti pabalik.

“Pero ngayon, may mas malaking problemang kailangan nating ayusin.”

Sa loob ng tatlong oras, pinag-usapan namin ang aking mga utang, ang mga ari-ariang nakapangalan sa akin, at ang mga dokumentong ginamit ni Lorenzo upang agawin ang aking kumpanya.

Hindi pala kasing-simple ng inaakala ko ang nangyari.

May mga utang na lehitimo.

May mga kontratang pinirmahan ko nang hindi ko binasang mabuti.

At may mga transaksiyong talagang kahina-hinala.

“Gabriel,” sabi ni Attorney Mendoza, “maaari nating subukang mabawi ang kumpanya mo. Pero hindi ko ipapangakong madali.”

“Ano ang kailangan nating gawin?”

“Una, itigil mo ang paggawa ng mga desisyon dahil lamang sa galit.”

Napayuko ako.

“Ikalawa, kailangan nating mahanap ang mga orihinal na dokumento ng mga transaksiyon ni Lorenzo.”

“At ikatlo?”

Tumingin siya kay Aling Lourdes.

“Kailangan nating alamin kung bakit may taong nagtatangkang kunin ang isa sa mga lupang pag-aari ng trust.”

Napatayo ako.

“Ano?”

Naglabas siya ng isang papel.

Tatlong linggo na ang nakalilipas, may kumpanyang nagsumite ng alok upang bilhin ang isang malawak na lupain sa Laguna.

Ang pangalan ng kumpanya?

Villareal Development Corporation.

Pag-aari ni Lorenzo.

Nanlamig ang aking buong katawan.

“Ibig mong sabihin, alam niya ang tungkol sa trust?”

“Hindi pa natin tiyak.”

Tahimik na nakatingin si Aling Lourdes sa dokumento.

Ngunit may kakaiba sa kanyang mukha.

“Nay, may alam ka ba?”

Hindi siya sumagot.

“Lourdes?” tanong ni Attorney Mendoza.

Bigla siyang tumayo at naglakad patungo sa kusina.

Sinundan ko siya.

Nakatayo siya sa harap ng lababo, mahigpit na hawak ang gilid nito.

“Nay?”

“May tumawag po sa akin noong nakaraang buwan.”

“Sino?”

“Si Lorenzo.”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa aking ulo.

“Ano ang sinabi niya?”

Huminga siya nang malalim.

“Sinabi niyang matanda na raw ako. Hindi ko na raw kailangang magtrabaho. Bibigyan niya ako ng limang milyong piso kung pipirma ako sa ilang dokumento.”

“Ano ang mga dokumento?”

“Hindi niya sinabi. Pero may binanggit siyang lupain sa Laguna.”

“At ano ang isinagot mo?”

Napatingin siya sa akin.

“Sinabi kong kahit limampung milyon pa ang ialok niya, hindi ko ipagpapalit ang ipinagkatiwala sa akin ng mama ninyo.”

Hindi ko alam kung yayakapin ko ba siya o magagalit dahil hindi niya agad sinabi sa akin.

Ngunit bago pa ako makapagsalita, inilabas niya ang kanyang lumang cellphone.

“May isa pa po akong hindi nasasabi.”

Nasa cellphone niya ang isang voice recording.

Narinig ko ang boses ni Lorenzo.

Malinaw.

Mayabang.

At tila hindi man lamang nag-aalala na may makakarinig.

“Aling Lourdes, hindi mo naiintindihan. Hindi na magtatagal ang kumpanya ni Gabriel. Kapag nangyari iyon, pati ang bahay na tinitirhan ninyo, mawawala. Mas mabuti pang tanggapin mo na ang alok ko.”

Sumagot ang matanda.

“Hindi ko kailangan ang pera mo.”

Tumawa si Lorenzo.

“Talaga? Tingnan natin kung ganyan ka pa rin katapang kapag wala nang maipakain sa iyo ang amo mo.”

Natapos ang recording.

Walang nagsalita.

Pagkatapos, dahan-dahang inabot ni Attorney Mendoza ang cellphone.

“May kopya ka ba nito?”

“Opo. Ipinadala ko po sa email ninyo noong gabing iyon.”

Napatingin ako sa kanya.

“Nay, marunong kang mag-email?”

Napakunot ang noo niya.

“Aba, akala mo ba hanggang paglalaba lang ang alam ko?”

Sa unang pagkakataon matapos ang siyam na araw, natawa ako nang buong puso.

Hindi agad nabawi ang kumpanya ko.

Sa katunayan, lalo pang gumulo ang mga sumunod na linggo.

May mga araw na halos hindi ako makatulog.

May mga dokumentong nawawala.

May mga dating empleyadong natatakot magsalita.

At may mga kaibigang biglang gustong makipagkita nang kumalat ang balitang mayroon pa pala akong pera.

Isa na roon si Patricia.

Isang hapon, tumawag siya.

“Gabriel, puwede ba tayong mag-usap?”

“Tungkol saan?”

“Sa atin.”

Napatingin ako sa telepono.

“Patricia, wala na tayong relasyon.”

“Alam ko. Pero nagkamali ako. Natakot lang ako noon.”

Hindi ko siya sinigawan.

Hindi ko rin siya ininsulto.

Napagod na ako sa ganoong mga eksena.

“Patricia, sana maging masaya ka.”

“Gabriel, mahal pa rin kita.”

Matagal akong hindi sumagot.

Pagkatapos, sinabi ko ang bagay na matagal ko nang gustong sabihin.

“Siguro minahal mo ako. Pero noong kailangan kong malaman kung kaya mo akong samahan sa mahirap na panahon, pinili mong umalis. Hindi ko na gustong balikan iyon.”

Ibinaba ko ang telepono.

Paglingon ko, naroon si Aling Lourdes.

May hawak na isang plato ng ginataang bilo-bilo.

“O, tapos na ba ang drama?”

“Nay!”

“Ano? Lumalamig na ang merienda.”

Umupo ako sa hapag.

Hindi ko namalayang nauubos ko na pala ang buong plato.

Makalipas ang dalawang buwan, may dumating na balitang matagal naming hinihintay.

Isa sa mga dating accountant ng Monteverde Holdings ang pumayag na makipagtulungan sa aming abogado.

Ang pangalan niya ay Daniel Cruz.

Dati siyang tahimik na empleyado sa accounting department.

Halos hindi ko siya napapansin noong ako pa ang CEO.

Dumating siya sa opisina ni Attorney Mendoza na may dalang dalawang lumang external hard drive.

“Sir Gabriel, pasensiya na po kung ngayon lang ako nagsalita.”

“Bakit ngayon ka lang lumapit?”

“May pamilya po ako. Natakot akong mawalan ng trabaho.”

Hindi ko siya masisi.

Noong nagsisimula pa lamang ang problema, halos lahat ng tao ay natatakot madamay.

“Pero bakit ka nagbago ng isip?”

Naglabas siya ng isang maliit na sobre.

May litrato ng isang batang babae.

“Anak ko po. Pitong taong gulang. Noong isang gabi, tinanong niya ako kung bakit hindi na ako nagtatrabaho sa dati kong kumpanya.”

Napangiti siya nang malungkot.

“Sinabi ko sa kanya na may mga taong gumawa ng masama at hindi ako nagsalita.”

“Ano ang sinabi niya?”

“Tinanong niya kung masama rin ba akong tao dahil nanahimik ako.”

Hindi ako nakapagsalita.

“Sir, ayokong lumaki ang anak kong iniisip na normal lang ang manahimik kapag may nakikitang mali.”

Inilapag niya ang dalawang hard drive sa mesa.

“Nandito po ang mga orihinal na rekord.”

Hindi namin agad ipinagdiwang ang natuklasan.

Kailangang suriin ang lahat.

May mga email, transaksiyon, at dokumentong kailangang patunayang tunay.

Ngunit habang lumilipas ang mga linggo, unti-unting lumilinaw ang nangyari.

May mga dokumentong binago.

May mga pondong inilipat nang walang tamang pahintulot.

At may ilang kasapi ng Board of Directors na tila nakinabang sa mga transaksiyon.

Nagsampa kami ng mga kaukulang reklamo at nagsimulang makipagtulungan sa mga awtoridad.

Nang malaman ni Lorenzo na mayroon kaming mga ebidensiya, tumawag siya sa akin.

“Gabriel, mag-usap tayo.”

“Nag-uusap naman tayo.”

“Huwag kang magmatigas. Maaari pa nating ayusin ito.”

“Ano ang gusto mong ayusin?”

“Ang kumpanya. Maaari kitang ibalik sa Board.”

Napatawa ako.

“Sa kumpanyang ako ang nagtatag?”

“Gabriel, huwag kang magpakaemosyonal.”

Bigla kong naalala ang mga gabing halos hindi ako makatulog, ang mensahe ni Patricia, at si Aling Lourdes na nagbibilang ng pera sa madilim na sala.

“Lorenzo, may isang bagay akong gustong itanong.”

“Ano?”

“Bakit mo sinubukang suhulan si Aling Lourdes?”

Natahimik siya.

“Lorenzo?”

“Hindi ko alam ang sinasabi mo.”

“May recording kami.”

Narinig ko ang kanyang malalim na paghinga.

Pagkatapos, bigla niyang ibinaba ang telepono.

Anim na buwan ang lumipas.

Hindi pa tapos ang lahat ng kaso, ngunit nagkaroon na kami ng kasunduan sa ilang pinagkakautangan at nagsimulang maibalik ang ilang ari-ariang maling nailipat.

Hindi ko na kailangang magmadali upang bawiin ang buong Monteverde Holdings.

May mga araw na gusto kong sumuko.

May mga araw ding nagigising ako nang alas-kuwatro ng umaga dahil may bagong ideya para sa negosyo.

Ngunit isang bagay ang nagbago.

Hindi na ako nag-iisang gumagawa ng lahat ng desisyon.

Nakikinig na ako.

Sa abogado.

Sa mga empleyado.

At, higit sa lahat, kay Aling Lourdes.

Isang umaga, nadatnan ko siyang nagwawalis sa bakuran.

“Nay, ano ba? Sinabi ko nang huwag ka nang magtrabaho.”

“Eh sino ang magwawalis? Ikaw?”

“Ako.”

Inabot niya sa akin ang walis.

“O, sige.”

Napatingin ako sa kanya.

Seryoso ang mukha niya.

Wala akong nagawa kundi kunin ang walis.

Mula sa bintana, narinig ko siyang tumatawa.

Nang sumunod na taon, opisyal naming binuksan ang isang bagong kumpanya.

Hindi ko ginamit ang pangalan ng aking pamilya.

Tinawag ko itong Elena Ventures.

Isang kumpanyang tumutulong sa maliliit na negosyong Pilipino na makakuha ng puhunan, pagsasanay, at teknolohiyang kailangan nila upang lumago.

Hindi ko ibinuhos ang buong perang iniwan ni Mama.

May itinabi kaming sapat para sa pangmatagalang seguridad ng trust at para sa mga obligasyong kailangan pang bayaran.

Ang unang proyektong pinondohan namin ay isang maliit na pagawaan ng mga kasangkapan sa Laguna.

Halos katulad ng negosyong sinimulan ng aking ina maraming taon na ang nakalilipas.

Nang bumisita kami roon, nakita kong umiiyak si Aling Lourdes habang pinagmamasdan ang mga manggagawa.

“Nay, bakit ka umiiyak?”

“Wala lang.”

“Nay…”

“Naalala ko lang ang mama mo.”

Hinawakan ko ang kanyang kamay.

“Siguro masaya siya kung nakikita niya tayo ngayon.”

Ngumiti siya.

“Siguro. Pero siguradong papagalitan ka niya.”

“Bakit naman?”

“Tingnan mo ang sapatos mo. Ang mahal-mahal, puro putik!”

Napatingin ako sa aking sapatos.

Pareho kaming natawa.

Isang gabi, habang naghahapunan kami, may biglang sinabi si Aling Lourdes.

“Gabriel, gusto ko sanang umuwi sa probinsiya.”

Napatigil ako sa pagsubo.

“Bakit?”

“Matanda na ako. Gusto kong makasama ang mga pamangkin ko sa Laguna. May maliit kaming bahay doon.”

“May problema ba rito?”

“Wala.”

“May nagawa ba ako?”

“Gabriel, anak, hindi lahat ng umaalis ay dahil may problema.”

Tahimik akong napatingin sa kanya.

Bigla kong naalala si Patricia.

Ang mga kaibigan kong nawala.

Ang mga taong iniwan ako noong wala na akong pera.

Marahil ay napansin niya ang pagbabago ng aking mukha.

Lumapit siya at hinawakan ang aking balikat.

“Hindi kita iiwan. Gusto ko lang magkaroon ng sarili kong buhay.”

Hindi ko alam kung bakit napakahirap tanggapin iyon.

Siguro dahil matapos mawala ang lahat, siya lamang ang natira.

At natakot akong mawala rin siya.

“Kung uuwi ka sa Laguna, sino ang magluluto ng paborito kong sinigang?”

Napailing siya.

“Apatnapu’t tatlong taong gulang ka na. Matuto ka nang magluto.”

Hindi ko siya pinigilan.

Sa halip, tinulungan ko siyang ayusin ang lumang bahay ng kanyang pamilya.

Nagpalagay kami ng maayos na bubong, inayos ang kusina, at nagtanim ng mga bulaklak sa bakuran.

Ayaw niyang bumili ako ng malaking bahay para sa kanya.

“Ano naman ang gagawin ko sa sampung kuwarto? Maglalaro ng taguan mag-isa?”

Kaya sinunod ko ang gusto niya.

Isang simpleng bahay.

May malawak na hardin.

May maliit na silid para sa kanyang mga pamangkin.

At may isang kuwartong lagi niyang ipinaghahanda kapag bumibisita ako.

Isang Sabado, habang kumakain kami ng tanghalian sa kanyang bagong ayos na bahay, may ipinakita siya sa akin.

Isang lumang litrato.

Nakatayo si Mama sa harap ng maliit niyang pagawaan.

Katabi niya si Aling Lourdes, na noon ay napakabata pa.

Pareho silang nakangiti.

Sa likod ng litrato, may nakasulat.

“Balang araw, kapag matanda na tayo, magtatayo tayo ng bahay na magkatabi para araw-araw tayong makapagkuwentuhan.”

Napatingin ako kay Aling Lourdes.

“Hindi ninyo natupad ang pangarap ninyo.”

Ngumiti siya.

“Hindi lahat ng pangarap kailangang matupad sa paraang inaasahan natin.”

Inilagay niya ang litrato sa mesa.

“May iba namang natutupad sa pamamagitan ng mga taong naiwan.”

Dalawang taon matapos ang gabing nakita ko siyang nagbibilang ng pera sa sahig, dumating ang isang mahalagang araw.

Natapos ang pangunahing usaping sibil tungkol sa mga ari-ariang maling nailipat mula sa Monteverde Holdings.

Sa pamamagitan ng kasunduan at mga kaukulang proseso, nabawi namin ang malaking bahagi ng aming nawalang mga ari-arian.

Patuloy pa rin ang ilang kasong may kaugnayan sa mga pinaghihinalaang ilegal na transaksiyon.

Hindi ko na hinintay ang lahat ng iyon bago magpatuloy sa buhay.

Nagkaroon ako ng pagkakataong bumalik sa pamamahala ng Monteverde Holdings.

Marami ang nagsabing dapat kong kunin muli ang posisyon ng CEO.

Ngunit nang araw na iyon, tumayo ako sa harap ng Board of Directors at gumawa ng desisyong hindi nila inaasahan.

“Hindi na ako babalik bilang CEO.”

Nagkatinginan ang lahat.

“Mananatili akong shareholder at tutulong sa pagpili ng bagong pamunuan. Pero ang buong oras ko, ilalaan ko sa Elena Ventures.”

Pagkatapos ng pulong, nilapitan ako ni Daniel Cruz.

Siya na ngayon ang namamahala sa aming financial operations.

“Sir Gabriel, sigurado po kayo?”

“Oo.”

“Sayang naman. Kayo ang nagtayo ng kumpanya.”

Ngumiti ako.

“Daniel, hindi naman kailangang hawakan ko habambuhay ang isang bagay para masabing mahalaga ito sa akin.”

Hindi siya sumagot.

Pagkatapos, bigla siyang tumawa.

“Parang si Aling Lourdes ang nagsabi niyan.”

“Tama ka.”

Noong ika-apatnapu’t limang kaarawan ko, hindi ako nagdaos ng marangyang selebrasyon.

Walang mga sikat na artista.

Walang mamahaling champagne.

Walang mga taong kailangang magpanggap na malapit sa akin.

Sa halip, nagpunta ako sa Laguna.

May dala akong dalawang malaking kahon ng pagkain, isang chocolate cake, at isang bagong pares ng tsinelas para kay Aling Lourdes.

Pagdating ko, nadatnan ko siyang nakikipagtalo sa isang tindero ng gulay.

“Kuya, sobra naman ang presyo ng talong mo!”

“Nay, may pera ka naman!”

Lumingon siya sa akin.

“Anong kinalaman ng pera sa mahal na talong?”

Hindi na ako nakipagtalo.

Pagkatapos ng tanghalian, naupo kami sa ilalim ng puno ng mangga.

May mga batang naglalaro sa bakuran.

May tumatawang kapitbahay sa kabilang bahay.

At mula sa kusina, naamoy ko ang nilulutong adobo.

“Nay, may regalo ako sa iyo.”

Inabot ko ang isang maliit na sobre.

Binuksan niya iyon.

Isang dokumento ang laman.

“Gabriel, ano ito?”

“Mga papeles para sa isang scholarship foundation.”

Napakunot ang noo niya.

“Ipinangalan ko sa iyo.”

Napatitig siya sa akin.

Lourdes Dela Cruz Foundation.

Isang programang tutulong sa mga anak ng mga kasambahay, drayber, hardinero, at iba pang manggagawang gustong makapagtapos ng pag-aaral.

“Nay, noong bata ako, ikaw ang gumigising sa akin para pumasok sa paaralan. Ikaw ang naghahanda ng baon ko. Ikaw ang naghihintay kapag ginagabi ako.”

Unti-unting namuo ang luha sa kanyang mga mata.

“Maraming batang nangangailangan ng taong katulad mo. Hindi natin kayang alagaan silang lahat, pero baka matulungan nating matupad ang mga pangarap nila.”

Hindi siya nagsalita.

Akala ko ayaw niya.

“Nay, kung hindi mo gusto, puwede nating palitan ang pangalan.”

Bigla niya akong hinampas nang mahina sa braso.

“Baliw ka ba? Bakit mo papalitan?”

Pagkatapos, niyakap niya ako.

Mahigpit.

Gaya ng pagyakap niya sa akin noong bata pa ako at natatakot sa kulog.

Makalipas ang ilang buwan, dumating ang unang grupo ng mga iskolar.

Labindalawang kabataan mula sa iba’t ibang bahagi ng Laguna at Metro Manila.

May anak ng isang labandera.

May anak ng isang security guard.

May isang dalagang gustong maging doktor.

At may isang binatang nangangarap maging inhinyero upang maipagawa ang lumang bahay ng kanyang mga magulang.

Sa unang pagtitipon, hiniling kong magsalita si Aling Lourdes.

Ayaw niya noong una.

“Ano naman ang sasabihin ko? Hindi nga ako nakapagtapos ng kolehiyo.”

“Nay, hindi mo kailangang magtalumpati. Kuwentuhan mo lang sila.”

Tumayo siya sa harap ng mga kabataan.

Hawak ang isang maliit na papel.

Nanginginig ang kanyang mga kamay.

“Magandang umaga sa inyong lahat.”

Tumigil siya.

Tumingin sa akin.

Ngumiti ako.

“Alam ninyo,” pagpapatuloy niya, “noong bata pa ako, akala ko kapag mahirap ka, hanggang doon ka na lang.”

Napayuko ang ilang estudyante.

“Pero may nakilala akong babaeng nagbigay sa akin ng trabaho. Tinuruan niya akong magbasa ng mga dokumento, magbilang ng pera, at higit sa lahat, maniwala na may kaya akong gawin.”

Huminga siya nang malalim.

“Ang pangalan niya ay Elena Monteverde.”

Tumingin siya sa litrato ng aking ina na nakalagay sa tabi ng entablado.

“Matagal na siyang wala. Pero hanggang ngayon, may mga taong natutulungan pa rin siya.”

Hindi na niya natapos ang kanyang inihandang talumpati.

Tinupi niya ang papel.

At sinabi ang isang bagay na hindi ko kailanman malilimutan.

“Mga anak, kapag may tumulong sa inyo, huwag ninyong isipin na habang buhay kayong may utang na loob na hindi mababayaran. Mag-aral kayo. Magtrabaho. Alagaan ninyo ang sarili ninyo. At kapag kaya na ninyo, tulungan naman ninyo ang iba.”

Tumayo ang mga kabataan at pumalakpak.

Sa tabi ko, tahimik na umiiyak si Attorney Mendoza.

“Attorney, umiiyak kayo?”

“Hindi. May pumasok lang sa mata ko.”

“Ano?”

“Edad.”

Napatawa ako.

May isang bagay pa akong hindi nasasabi.

Sa lahat ng nangyari, may isang taong unti-unting naging mahalaga sa buhay ko.

Si Dr. Sofia Reyes.

Nakilala ko siya sa isang medical outreach na sinuportahan ng Elena Ventures.

Hindi niya alam kung sino ako noong una.

Akala niya, isa lamang akong boluntaryong inatasang magbuhat ng mga kahon ng gamot.

At sa totoo lang, hindi ko siya itinama.

Noong una naming pagkikita, pinagalitan niya ako dahil maling kahon ang nadala ko sa consultation area.

“Sir, ang kailangan namin ay mga gamot para sa mga bata, hindi mga bitamina para sa matatanda.”

“Pasensiya na, Doc.”

“At pakibilisan. Marami pang naghihintay.”

Hindi ko alam kung bakit, pero natuwa ako.

Matagal na akong hindi nakakatagpo ng taong walang pakialam sa apelyido ko.

Pagkaraan ng ilang buwan, naging magkaibigan kami.

Madalas kaming magkape pagkatapos ng outreach.

Nagkukuwentuhan tungkol sa trabaho, pamilya, at kung bakit napakahirap humanap ng masarap na taho kapag tanghali na.

Isang gabi, sinabi ko sa kanya ang tungkol sa aking nakaraan.

Ang pagkabangkarote.

Ang pagtataksil ni Lorenzo.

Ang pag-alis ni Patricia.

At ang gabing nakita ko si Aling Lourdes na nagbibilang ng dalawang daang milyong piso sa sahig.

Tahimik siyang nakinig.

Pagkatapos, may itinanong siya.

“Gabriel, kung hindi mo natagpuan ang perang iyon, ano kaya ang ginagawa mo ngayon?”

Hindi ko agad nasagot.

Marahil ay nagtatrabaho ako sa ibang kumpanya.

Marahil ay umuupa ng maliit na apartment.

Marahil ay nagsisimula muli mula sa wala.

“Siguro ganoon pa rin,” sabi ko.

“Ano?”

“Susubukan kong bumangon.”

Ngumiti siya.

“Kung ganoon, hindi pala ang pera ang pinakamahalagang natagpuan mo noong gabing iyon.”

Napatingin ako sa kanya.

“Si Aling Lourdes.”

Tumango siya.

At doon ko napagtantong matagal ko nang alam ang sagot.

Isang taon pagkatapos naming magkakilala, dinala ko si Sofia sa Laguna.

Kinakabahan ako.

Hindi dahil baka hindi siya magustuhan ni Aling Lourdes.

Kundi dahil baka kung anu-ano ang ikuwento niya tungkol sa akin noong bata ako.

At tama nga ang hinala ko.

“Alam mo ba, hija, noong pitong taong gulang iyan, ayaw niyang maligo kapag Linggo!”

“Nay!”

“At minsan, nagtago siya sa ilalim ng kama dahil ayaw niyang magpabakuna.”

“Nay, tama na!”

Halos hindi makahinga si Sofia sa kakatawa.

Pagkatapos ng tanghalian, nakita kong magkasamang naghuhugas ng pinggan ang dalawa.

May ibinubulong si Aling Lourdes.

Paminsan-minsan, napapatingin sila sa akin at tumatawa.

Nang pauwi na kami, hinawakan ako ni Aling Lourdes sa braso.

“Gabriel.”

“Opo?”

“Mabait ang babaeng iyan.”

Ngumiti ako.

“Alam ko.”

“Pero huwag mo siyang papakasalan dahil lang gusto mo ng taong hindi ka iiwan.”

Napatigil ako.

“Pakakasalan mo siya kung mahal mo siya at handa kang mahalin din siya nang maayos.”

Hindi ko alam kung bakit, pero parang narinig ko ang boses ni Mama sa mga salitang iyon.

Makalipas ang dalawang taon, ikinasal kami ni Sofia.

Hindi sa isang marangyang hotel.

Hindi rin sa isang pribadong isla.

Sa isang maliit na simbahan sa Laguna, malapit sa bahay ni Aling Lourdes.

Naroon ang ilang malalapit naming kaibigan, ang pamilya ni Sofia, si Attorney Mendoza, si Daniel at ang kanyang pamilya, at ang mga unang iskolar ng aming foundation.

Si Aling Lourdes ang naghatid sa akin sa harap ng altar.

Noong una, ayaw niya.

“Gabriel, trabaho iyan ng nanay mo.”

Hinawakan ko ang kanyang kamay.

“Nay, ikaw ang nagpalaki sa akin noong wala na siya.”

Hindi na siya nakatanggi.

Habang naglalakad kami, napansin kong nanginginig ang kanyang mga kamay.

“Nay, kinakabahan ka?”

“Hindi.”

“Bakit nanginginig ka?”

“Baka madapa ako. Ang mahal ng sapatos na ipinabili mo.”

Napatawa ako.

Ngunit nang makarating kami sa harap ng altar, bigla siyang huminto.

“Gabriel.”

“Opo?”

“Siguro masayang-masaya ang mama mo ngayon.”

Hindi ko napigilang umiyak.

Hinagkan ko ang kanyang noo.

“Salamat, Nay.”

Ngayon, limang taon na ang lumipas mula noong gabing iyon.

Mayroon na kaming dalawang anak ni Sofia.

Isang batang lalaki at isang batang babae.

Ang panganay naming si Miguel ay mahilig magtanong ng kung anu-ano.

Ang bunso naming si Elena, na ipinangalan ko sa aking ina, ay napakahilig namang kumain.

Tuwing katapusan ng linggo, bumibisita kami sa Laguna.

At sa tuwing dumarating kami, iisa ang unang ginagawa ng mga bata.

Tumatakbo sila papunta kay Aling Lourdes.

“Lola! Lola!”

Hindi ko alam kung saan niya nakukuha ang lakas upang habulin ang dalawang batang iyon sa buong bakuran.

Minsan, habang pinagmamasdan ko silang naglalaro, lumapit sa akin si Sofia.

“Ano ang iniisip mo?”

Ngumiti ako.

“Naalala ko lang ang isang maulang gabi.”

“Yung pera?”

Tumango ako.

“Noong gabing iyon, akala ko tapos na ang buhay ko.”

Hinawakan niya ang aking kamay.

“Pero hindi pala.”

Sa kabilang bahagi ng bakuran, narinig namin ang malakas na sigaw ni Aling Lourdes.

“Gabriel! Halika nga rito!”

“Ano na naman, Nay?”

“Sabihin mo sa anak mong huwag kainin ang hilaw na mangga!”

Tumakbo ako papunta sa kanila.

Nasa ilalim ng puno si Miguel, hawak ang isang malaking berdeng mangga.

Si Elena naman ay tumatawa habang nakaupo sa damuhan.

At si Aling Lourdes…

Siya ang pinakamasayang tao sa buong bakuran.

Noong gabing iyon, matapos makatulog ang mga bata, naupo kami ni Aling Lourdes sa terasa.

Tahimik ang paligid.

May mahinang hanging nagmumula sa mga puno ng mangga.

“Nay, may gusto akong itanong.”

“Ano na naman?”

“Kung hindi mo itinago ang pera ni Mama, ano kaya ang nangyari sa akin?”

Nag-isip siya sandali.

“Baka mas maaga kang natutong magluto.”

Napatawa ako.

“Seryoso ako.”

Tumingin siya sa akin.

“Gabriel, hindi ko alam. Hindi naman natin malalaman ang lahat ng maaaring nangyari.”

“Pero hindi ka ba nagsisisi na itinago mo iyon nang napakatagal?”

Matagal siyang hindi sumagot.

Pagkatapos, marahan niyang sinabi, “May mga gabing iniisip ko kung tama ba ang ginawa ko. Lalo na noong nakikita kitang nahihirapan.”

Napayuko ako.

“Pero may isang bagay akong sigurado.”

“Ano iyon?”

“Kahit wala ang perang iyon, hindi kita pababayaan.”

Hindi ko na kailangang marinig ang iba pa.

Hinawakan ko ang kanyang kamay.

Sa loob ng bahay, narinig ko ang pagtawa ni Sofia habang kinukuwentuhan ang aming mga anak.

Sa dingding ng sala, magkatabing nakasabit ang dalawang litrato.

Ang aking ina.

At si Aling Lourdes noong bata pa siya.

Sa ilalim ng mga iyon ay may isang maliit na kahong kahoy.

Ang parehong kahong binuksan niya noong gabing halos mawalan ako ng pag-asa.

Hindi ko iyon itinapon.

Hindi ko rin inilagay sa isang mamahaling display cabinet.

Nananatili lamang iyon sa isang simpleng estante.

Minsan, kapag may nagtatanong kung bakit ko iniingatan ang isang luma at halos sirang kahon, ikinukuwento ko ang tungkol sa dalawang daang milyong piso.

Ngunit hindi iyon ang pinakagusto kong bahagi ng kuwento.

Ang paborito kong bahagi ay ang isang matandang babaeng nakasuot ng simpleng daster, nakaluhod sa madilim na sala, na nagbibilang ng pera habang hinihintay ang pag-uwi ng batang minsan niyang inalagaan.

Dahil noong gabing iyon, akala ko ang pinakamalaking himala ay ang pagkakatuklas sa kayamanang iniwan ng aking ina.

Hindi pala.

Ang pinakamahalaga ay ang malaman kong kahit nawala na ang lahat ng aking ipinagmamalaki, may isang taong naghihintay pa rin sa aking pag-uwi.

At sa unang pagkakataon sa napakahabang panahon, hindi ko na kailangang maging isang bilyonaryo para maramdaman kong mayaman ako.